DÜNYA MALINA DÜŞKÜNLÜK HAKTAN SAPMA VE AZMA NEDENİDİR!

İnsanoğlunun mülkiyet konusunda herhangi bir sınırlamaya gitmemesi onu dünyadaki her şeye, hatta kölelikte olduğu gibi insana bile sahip olup üzerinde hak iddia edebileceği gibi bir düşünceye sevk etmiş ve işte kötülük namına ne olmuşsa ondan sonra olmuştur. Çünkü her şeye sahip olma tutkusu nevrotik bir durum arz eder ve böyle kimselerin kapıldıkları histeri nedeniyle bu tutkuları uğrunda yapamayacakları kötülük yoktur. İşte bu da haktan sapma ve azma şeklinde görünür hale gelir. Nitekim Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurulmaktadır: “İnsan ölçüsüz bir şekilde azar ve kendisini kendine yeterli görüp hiçbir şeye muhtaç olmadığını sanır (A’lak Suresi, 6-8), “Eğer Allah bu dünyada insanlara bol rızık/dünyalık verseydi kesinlikle yeryüzünde azıp küstahlaşırlardı” (Şura Suresi,27). İşte Kur’an’ın mal paylaşımı hususundaki güçlü vurgusu da insanı böyle hastalıklı bir durumdan kurtarmaya yöneliktir. O kadar ki, Kur’an insanın öteki dünyada kurtuluşa ermesini mal paylaşımına bağlamış (Beled Suresi, 11-15) ve mutlak mülkiyetin Allah’a ait olduğuna özellikle dikkat çekmiştir (Bakara Suresi,255 Nisa Suresi,126). Aslında mal-mülk, servet, makam-mevki, izzet, şeref, sosyal statü ve benzeri dünyaya yönelik kazanımlar infak ve paylaşımda bulunarak yaratıcıya şükretmeyi gerektirirken, Allah’ı hesaba katmayan ve O yokmuş gibi yaşayan birçok kimse nankörlüğü nedeniyle haddini aşıp işi azgınlığa kadar götürmüştür. Azgınlaşmaktan maksat da insanın aklın ve adaletin sınırlarını aşmasıdır ki, böyle bir durumda onun artık ne kendine ne de başkasına yararı dokunabilir. İşte bu, Allah’ın asla kabul etmeyeceği ve sık sık kınadığı bir durumdur (Sebe Suresi, 35-37 Hümeze Suresi,2-4). Böyle bir duruma düşmemek için de Allah, insana ahiretteki hesabı ısrarla hatırlatır (A’lak Suresi,7). Çünkü birçok kötülük ahiretteki yargılamayı umursamamak yüzünden vücut bulur ve bunun için de Kur’an’da ahiret inancına güçlü vurgularla dikkat çekilir. Bir başka ayette de: “Ahiret gününe inanmayan kimseler, inatla doğru yolu bırakıp başka yollara sapmaktadırlar” (Müminun Suresi,74) buyurulur ve ahiret gününe inanmak ve orada hesap verme gerçeğini içselleştirmek kötülük işlemeye engel olacak bir yol olarak gösterilir. Çünkü gerçek bir ahiret inancının hem iyilik yapmanın hem de kötülükten kaçınmanın üzerinde etkisi büyüktür. Onun için ahiret inancını içselleştirmiş olan kimseler kötülükten uzak dururlar ve haktan azma ve sapma gibi bir duruma düşmezler. İşte bu da dünya malı ile olan ilişkiyi en az seviyede tutmakla mümkün olur. İnsanın dünya malı ile ilişkisi suyun gemi ile ilişkisi gibidir.   Gemi yol alabilmesi için suya ihtiyaç duyar, ancak bu su geminin yürümesine elverişli olduğu oranda yararlı olur. Eğer su fazla gelir ve geminin içine dolarsa, o zaman geminin yürümesi son bulur ve gemi de suya gömülür.  Yani ihtiyaç fazlası su geminin yok olması demektir. İnsan da bunun gibi dünya malına elbette ihtiyaç duyar; ayrıca dünya malı olmadan da yaşayamaz. Ancak dünya malını hayatın merkezine oturtmak ve onu yönetmek yerine onun yönetimine teslim olmak, insanın tabiatını bozar ve onu insanlıktan çıkarır. Zira bu, dünya malını hayatın tek gayesi haline getirmek demektir ki, böyle bir durum insanı dünya malı için her şeyi mübah görmeye sevk eder ve sonuç olarak helal-haram demeden her türlü çıkarın peşinde koşmayı tek gaye haline getirir.  Böylelerinin oluşturduğu bir toplum ise, aşırı zenginlerle aşırı fakirler, yani sömürenlerle sömürülenlerden oluşan bir toplum olur ve artık orada huzur ve güvenden bahsetmek mümkün olmaz. Çünkü aşırı fakirliğin söz konusu olduğu toplumlarda zenginlerin fakirleri kollamamaları, fakirlerin de zenginleri kıskanmaları yüzünden dirlik ve düzen bozulur ve bu da huzursuzluk demektir. Ayrıca fakirlerin, içinde bulundukları durum nedeniyle ne kutsalın farkında olurlar ne de sosyal yaptırımları dikkate alırlar. Çünkü onların tek bir sorunları vardır ve o da açlıktır. Açlık ise her kötülüğün nedenidir. Tarih boyunca işlenen birçok suçun asıl nedeninin açlık olduğu hususunda kimsenin itirazı olmasa gerektir. Zira aç insanın dini olmaz ki, kendisini kötülük işlemekten alıkoysun. Hz. Peygamberin, fakirliğin fitnesinden Allah’a sığınmasının (Buhari, Daavat) nedeni de işte budur. Fakirliğin fitnesi ise, her türlü bozgunculuğa, kargaşaya, yozlaşmaya, çürümeye sebep olmak günah işlemekte bir sınır tanımamak demektir. Fakirliğin Hz. Peygamberi bile endişelendirmesi, mutlaka önüne geçilmesi gerektiğini gösterir. Bu da fakirliğin özellikle Müslüman bir toplumda asla meydan bulmamasını zorunlu hale getirir. Atalarımızın “Kimi yer kimi bakar, kıyamet ondan kopar” sözünün yaşanmış tecrübeleri yansıttığında şüphe yoktur. O halde toplumun önceliği bu duruma meydan vermemek olmalıdır. Yoksa kaotik bir hayat kaçınılmaz olur. İşte tam bu durumda dünya malını vazgeçilmez bir tutku haline getiren zenginlere büyük iş düşer. Çünkü fakirlerin neden olduğu kaotik durumun asıl nedeni doymak bilmeyen ve kedisinin hiç kimseye ihtiyacı olmadığını düşünen zenginlerdir. Dolayısıyla bu durumdan kurtulmak da ancak onların fakirleri kendileri kadar değerli görmeleri ve empati yapmalarıyla mümkün olur. Yani zenginler dünyalık hususunda orta yolu seçmeyi, fakirleri görüp gözetmeyi, onlarla mal paylaşımında bulunması ve her türlü lüks ve şatafattan kaçınmayı ilke edinmelidirler ki, insanlar arası ekonomik uçurum korkunç bir hal almasın. Aslında dünya malı insanın kalitesini göstermesi bakımından önemli bir ölçüttür. Yani insanın kalitesi dünya malına verdiği değerle orantılıdır. Dünya malına aşırı değer biçmek insanı küçülttüğü gibi, dünya malına değer vermemek de onu yüceltir. Çünkü dünya malına aşırı değer vermek ona boyun eğip kul köle olmayı gerektirir. Nitekim kalitesi en ileri seviyede olan peygamberlerin hiçbirinin mal düşkünlüğünden söz edilmez, tam aksine hepsi paylaşımcı ve Hz. İbrahim gibi, yanında misafir olmadan sofraya oturmayacak kadar yüce gönüllü insanlardı. Günümüzde ölüp gitmiş nice siyasetçinin hatırlanışı mal üzerinden yapıldığını biliyoruz. Eğer yönetimde yolsuzluklara meydan vermiş ve lüks ile şatafatı değer kazanma aracı yapmış ise, hep bu yönüyle anılır ve tenkit edilir. Ama sade yaşamış olan, mala, mülke değer vermeyen ve bunun yanında kamu velayetini üzerine aldığı insanlarla ekonomik yönden fazla farkı olmayan yöneticiler de hep bu yönüyle anılır ve rahmet ve takdirle anılır. Yönetimde bulunup öldükten sonra hayırla anılmanın yolu da devlet başkanı olarak Hz. Ömer’in valilerine gönderdiği ve şu ifadelerin yer aldığı genelgesinde çok net bir şekilde görülmektedir: “Kamu görevlisi seçerken, bir kimsenin kıldığı namaza, tuttuğu oruca bakmayın. Konuştuğunda doğru söylüyor mu, kendisine bir şey emanet edildiğinde emaneti koruyor mu, dünya ile meşgul olurken helal-haram gözetiyor mu, ona bakın!”  (Beyhaki, Sünenü’l-Kübra, 6/288). İsviçreli filolog Georg Hans Luck de şöyle diyor: “Yüksek bir makamda bulunan namuslu bir insan, görev süresi sona erdiği zaman zengin değil, saygın biri olmalıdır”. Yani dünya malına düşkünlük insanın değerini düşürür ve öldükten sonra da kötü anılmaya neden olur. Onun için dünya malı ile ilişkinin hep dengede tutulması büyük önem arz etmektedir. Roma imparatorlarından biri olan Marcus Aurelius’un şu sorusu da bu anlamda önemli olsa gerektir: “Dünyada aslında hiçbir şey sana ait değilken, kaybetmekten neden korkuyorsun?” Dünya malına düşkünlüğün insanı ne duruma düşürdüğünü insanlık birkaç gün önce Irak’tan gelen bir haberle daha iyi anlamış olmalıdır ki bu, azgınlığın ve sapkınlığın ta kendisidir. Haber şöyle; “Irak’taki kapsamlı yolsuzluk operasyonlarında, Milletvekili Alia Nasif’in evinde elli yedi milyon dolar nakit para, 27 kilo altın ve altından yapılmış iç çamaşırı ele geçirildiği ifade edildi.”  (Sosyal medya platformundan). Şimdi böyle bir durum, çocuğuna ilaç alamayan anneyi ya da babayı çileden çıkarmaz ve her türlü değerin düşmanı yapmaz mı? Yaparsa da bunun nedeni onlar mı olur, yoksa böyle iğrenç bir görüntü veren Müslüman(!) mı olur? Günümüzde çalışıp üretmeyi sadece doğal ihtiyaçların karşılanması değil, toplumda görünür hale gelme ve kabul görme gayreti de yönlendirmektedir. Yani insanlar bazan bir ürünü ihtiyacı olduğu için değil, başkalarına bir statü göstermek için tüketir. Bu da görünür olmak ve gösteriş yapmak demektir. Gösteriş merakı ise, lüksü, şatafatı ve her türlü israfı ve aşırılığı da beraberinde getirir. O zaman da ölçü ve adalet şaşar ki, bu da her türlü kötülüğe meydan vermek demektir. Böyle bir durum tarih boyunca Allah’ın kınamasına neden olduğu gibi zaman zaman musibetine de neden olmuştur. Kur’an, geçmişte zulüm ve azgınlıkları yüzünden helake uğramış toplumların bu azgınlıklarının asıl nedenini dünya malına aşırı düşkünlük olarak gösterir. Mesela bunlardan biri olan Ad toplumunun her türlü konfora sahip, bağlı-bahçeli yüksek sütunlu, kat kat  muhteşem sarayları ve bir güç gösterisi olarak yüksek tepelere  inşa ettikleri devasa kuleleri ve sanatsal şaheserleri (Şuara Suresi, 128-129) ile Semud toplumu kodamanlarının da kayaları ustaca yontarak ve mermerleri maharetle  kesip biçerek yaptıkları güvenli, sağlam ve göz kamaştırıcı sarayları (Hicr,82) nedeniyle gurur duyduklarını, ama şimdi ise, yerlerinde yeller estiğini ve onlardan  geriye sadece ibret alınası bir tarih kaldığını dikkatlere sunar ki, dünya malı ile ölçülü ve dengeli bir ilişki kurulabilsin. Zira dünya malının bolluğu ve refah, o toplumları şımarttıkça şımartmış ve onları küstahça bir böbürlenmeye ve bilinçsizce meydan okumaya sevk etmişti (A’raf,70,75). Ne var ki, her biri hiç beklemediği bir musibetle yerin dibine geçmiştir. İşte bütün bunlar, dünya malına düşkünlüğün insanlığı ne hale düşürdüğünün göstergeleridir ki, bunlardan gereken derslerin çıkarılması gerekir. Çünkü Allah öyle istemekte ve şu hatırlatmada bulunmaktadır: “Ey Peygamber! Bilmez misin, Rabbin Ad toplumuna, çevre bölgelerde bir benzeri daha inşa edilmemiş görkemli binalara sahip o İrem halkına, vadilerde kayaları yontarak evler yapan Semud toplumuna ve çok güçlü iktidar ve saltanat sahibi olan Firavun’a neler yapmış? Bütün bu toplumlar ülkelerinde azdılar, her tarafı fesada ve çürümüşlüğe sevk ettiler. Sonunda Rabbin azap kırbacını kafalarına geçirdi”. (Fecr Suresi,6-14). Yani günümüzde başta ABD olmak üzere küresel güçlerin her türlü şatafat ve şımarıklığı ile sömürü düzenleri daha önce de yaşanmış ve Allah’ın gazabıyla son bulmuştur. Günümüzdeki dünya malının güç gösterisi haline getirilmesi ve her türlü kötülüğe araç edilmesinin de elbette ilahi bir karşılığı olacaktır. Çünkü Allah mazlumdan yanadır ve zalimi asla görmezden gelmez; belki imhal eder/mühlet verir, ama asla ihmal etmez ve karşılıksız bırakmaz. Onun için dünya malı ile ilişkiyi olması gerektiği düzeyde tutmak gerekir. Yoksa başa bela olması kaçınılmaz olur. Kısaca dünya malı ile ne övünülür ne gurur duyulur ve ne de güç kaynağı kabul edilir. Dünya malının mutluluk veren tek bir yönü vardır, o da onu fakir ve ihtiyaç sahipleriyle paylaşmaktan ibarettir. Şunu da unutmamak gerekir ki, evinizin büyüklüğü, banka hesabınızın şişkinliği, arabanızın modeli ne olursa olsun, hepimizin mezarı aynı büyüklükte olacak. Yunus Emre diyor ya! “Dünya yalan kardeşim, Dünya yalan, Var mı yalan dünyada Baki kalan? Mal da yalan Mülk de yalan, Var biraz da sen oyalan!   Hani mülk benimdir diyen, Köşkü sarayı beğenmeyen, Şimdi bir evde yaturlar, Taşlar olmuş sütunları!”       Ahmet OKUTAN