EKİM AYI BİZE NEYİ HATIRLATMAKTADIR: TARİHİN İBRET DERSLERİ VE CUMHURİYET!

EKİM AYI BİZE NEYİ HATIRLATMAKTADIR? Tarih, geçmişte yaşanan olaylar göz önüne alınarak günü anlamaya ve geleceğe yön vermeye zemin hazırladığı için hayati bir öneme sahiptir. Bu da demektir ki, tarih insanı düşünmeye sevk eder ve onu durağanlıktan kurtarır. Nitekim Kur’an da detaylı bir şekilde anlattığı Hz. Musa ile Firavun kıssası/olayının sonunda şöyle demektedir: “Ey Peygamber! Bu kıssayı/olayı insanlara anlat, olur ki, üzerinde derin derin düşünüp ibret alırlar” (A’raf,176). Açıktır ki, tarihi olaylar, ancak üzerinde düşünülüp gerekli dersler çıkarıldığı zaman anlamlı hale gelir. Yoksa düşünmeye sevk etmeyen tarihi olayların ne anlamı olabilir? Kısaca tarih, bugünü anlamak, bir kimlik ve aidiyet kazanmak, hatalardan ders çıkarmak ve ortak bir bilinç ve bellek oluşturmak için olmazsa olmaz bir öneme sahiptir ve asla ihmal edilmemesi gerekir. Bu bakımdan tarihimizde çok önemli olaylara tanıklık eden ve bunun yanında cumhuriyet gibi bir kazanım sağladığımız ay olan ekim ayına kısaca bakmakta yarar vardır. 1 Ekim 1520, Askeri kimliğiyle de farklı bir yeri olan ve İslam dünyası üzerinde bütünleştirici bir lider olma özelliği taşıyan Yavuz Sultan Selim vefat etmiştir. 2 Ekim 1187, Kutsal şehir Kudüs, Selahattin Eyyubi tarafından Haçlılardan geri alınmıştır. 2 Ekim 1923, İstanbul’daki işgal güçlerinin son kalıntıları olan itilaf devletlerinin komutanları Dolmabahçe rıhtımından Türk bayrağını ve Türk askerini selamlayarak yurdumuzu terk etmiştir. 3 Ekim 1605, Osmanlı ordusu Estergon kalesini Haçlılardan geri almıştır. 3 Ekim 1923, Türkiye, İngiltere, Fransa ve İtalya’nın katıldığı Mudanya konferansı başlamıştır. 3 Ekim 1924, Türk ordusunu arkadan vurarak Hicaz topraklarının kaybedilmesine sebep olan İngiliz piyonu kral Hüseyin tahtını bırakmak zorunda kalmıştır. 4 Ekim 1919, İngilizler Samsun’dan çekilmişlerdir. 5 Ekim 1521, Yunanlılar Mora’daki Tripoli şehrine girerek bütün Türkleri vahşice katletmişlerdir. 5 Ekim 1908, Bulgaristan tam bağımsızlığını ilan etmiştir. 5 Ekim 1908, Osmanlı yönetiminde bulunan Girit, kendi Meclisinin tek taraflı olarak aldığı kararla Yunanistan’a katıldığını ilan etmiş ve Yunanistan yönetimine geçmiştir. 6 Ekim 1923, İstanbul, düşman işgalinden kurtulmuştur. 7 Ekim 1571, Osmanlı kaynaklarındaki adıyla Sıngın Donanma savaşı olan İnebahtı savaşı, Osmanlı orduları ile Papa V. Pius’un öncülüğünde kurulan ve İspanya, Venedik, Papalık, Ceneviz ve Malta’dan oluşan kutsal ittifak Haçlı donanması arasında gerçekleşmiş ve Osmanlı ordusu yenilgiye uğramıştır. 7 Ekim 1683, Osmanlı ordusu ile Lehistan/Polonya birlikleri arasında gerçekleşen ve Osmanlı ordusunun ilk aşamada kazanıp kısa süre sonra ağır bir yenilgiye uğradığı meydan savaşı gerçekleşmiştir. 8 Ekim 1448, Türklerle Macarlar arasında barış antlaşması imzalanmıştır. 8 Ekim 1826, Türkiye ile Rusya arasında Akkirman’da barış antlaşması imzalanmıştır. 8 Ekim 1912, Makedonya’da birtakım düzenlemeler yapmak için Balkan devletleri tarafından verilen ültimatomun Osmanlı devleti tarafından reddedilmesi üzerine Rusya ve Avusturya’nın desteğini alan bu devletler Osmanlı devletine savaş ilan etmiştir. 9 Ekim 1430, Yanya kalesi, Sultan II. Murad döneminde barış yoluyla Osmanlı topraklarına katılmıştır. 9 Ekim 1690, 1688 yılında Avusturya/Habsburg işgaline uğrayan Belgrat Osmanlılar tarafından geri alınmıştır. 10 Ekim 1919, Türk Kurtuluş Savaş tarihinin en önemli olaylarından biri olan Reddi ilhak komitesi Balıkesir’de toplanmıştır. 11 Ekim 1923, Mudanya mütarekesi imzalanmıştır. 13 Ekim 1923, İsmet İnönü’nün verdiği kanun teklifi ile Ankara’nın başkent olması TBMM tarafından kabul edilmiştir. 15 Ekim 1711, Türk ordusunun Rus ordusunu yendiği Azak zaferi gerçekleşmiş ve böylece Azak kalesi ve çevresi yeniden Osmanlı imparatorluğuna katılmıştır. 15 Ekim 1912, Türkiye ile İtalya arasında İsviçre’nin Lozan kentindeki Uşi semtinde bu adla anılan bir antlaşma imzalanmıştır. Bu antlaşmanın 24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Barış Antlaşmasıyla hiçbir ilgisi yoktur. Uşi antlaşmasında on iki ada geçici olarak İtalya’ya bırakılmış, ancak bir daha  geri verilmemiştir. 16 Ekim 1529, Kış mevsiminin ağır şartları ve ihtiyaçların teminindeki zorlular nedeniyle I. Viyana kuşatmasına son verilmiştir. 17 Ekim 1448, II. Kosova büyük meydan savaşı gerçekleşmiştir. Osmanlı sultanı II. Murad komutasındaki Osmanlı ordusu ile Janos Hunyadi komutasındaki Macar Haçlı Ordusu arasındaki bu savaş Osmanlı ordusunun zaferiyle sonuçlanmış ve böylece Türklerin Balkanlardaki egemenliği kesinlik kazanmıştır. 17 Ekim 1912, Bulgaristan, Sırbistan ve Yunanistan Osmanlı devletine savaş açmıştır. 19 Ekim 1768, Osmanlı-Rus savaşı başlamış ve Osmanlı imparatorluğunun yenilgisiyle sonuçlanmıştır. Nihayet imzalanan Küçük Kaynarca antlaşması ülke için büyük bir dönüm noktası olmuştur. 20 Ekim 1827, İngiliz, Rus ve Fransız müttefik donanmaları batı Yunanistan’daki Navarin limanında demirli bulunan Osmanlı ve Mısır donanmasını ani bir saldırıyla yok etmiştir. 22 Ekim 1601, Tiryaki Hasan Paşa komutasındaki 9000 kişilik Osmanlı askeri, 100000 kişilik Habsburg/Haçlı ordusuna karşı Kanije kalesi 73 gün boyunca kahramanca ve zekâ dolu taktiklerle savunmuş ve düşman ordusunu ağır bir yenilgiye uğratmıştır. 26 Ekim 1596, Osmanlı ordusu Avusturya Arşidükü ve Erdel Prensliği kuvvetlerine karşı Haçova meydan savaşı yapılmış ve bu savaş Osmanlı devletinin zaferiyle sonuçlanmıştır. Bu zafer Osmanlı ordusunun gerçekleştirdiği en büyük meydan savaşlarından biridir. En önemli özelliği de Sultan III. Mehmed’in, ordunun başında sefere çıkan son Osmanlı padişahı olmasıdır. 29 Ekim 1923, Türkiye’de cumhuriyet ilan edilmiştir. Cumhuriyet, egemenliğin millete ait olduğu ve yönetim yetkisinin halkın seçtiği temsilciler tarafından kullanıldığı bir yönetim şeklinin adıdır. Cumhuriyet yönetiminin en önemli özelliği de hükümranlığın tek bir kişiye ya da aileye ait olmamasıdır. “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” özdeyişinde belirtildiği gibi yönetim doğrudan doğruya millete aittir. Yani cumhuriyet bir milleti oluşturan bireylerin, kendilerini yönetecek kimseleri özgür iradeleri ve seçim yoluyla belirlemeleridir. Cumhuriyet yönetiminde yasalar karşısında herkes eşittir ve bu yönetimde sınıf farklılıkları olmadığı gibi ayrıcalıklı kimseler de yoktur. Cumhuriyetin kazandırdıkları da kısaca; Bütün bireyler için seçme ve seçilme hakkı, kadın ve çocuk hakları, eğitim ve öğretim hakkı ve bireysel özgürlük hakkından ibarettir. Buna göre, cumhuriyeti benimsemek demek, bir kişinin/yöneticinin ya da bir grubun kulu olmaktan çıkıp özgür birey ve eşit yurttaş konumuna gelmek demektir. Bu gerçeği, cumhuriyet yönetiminde yöneticilerin yönetilenlere, “Aziz vatandaşlarım” diye hitap ederken, padişahların fermanlarında, “Ey kullarım! Buyruğumdur” diye yazmalarında da görmek mümkündür. Doğrusu insan sadece Allah’a kuldur ve bu gerçeği Müslümanlar her gün kıldıkları namazlarında 40 defa “Yalnız sana kulluk/ibadet eder ve yalnız senden yardım dileriz” (Fatiha,5) niyazıyla tekrar etmektedirler. Bu da demektir ki, insanın Allah’tan başkasına kul olması onun tevhid inancıyla asla bağdaşmaz. İşte cumhuriyetin kazanımlarından biri de budur. Yani cumhuriyet, insanı insana kul olmaktan kurtarıp Allah’a kul olmakla baş başa bırakmaktadır. Ayrıca cumhuriyet, milli bir devletin varoluşuna da katkı sağlar. Nitekim Türkiye Cumhuriyeti’nin varoluş nedeni milli değerlerdir. Milli değerler ise, Türk milletini başarıya ulaştıran ve özgür bir devlet haline getiren değerler demektir. Bu bakımdan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, her şeyden önce bu milli değerlere sahip olmakla mümkün olur. Zira bu değerler bireylerin hayat boyu gelişmelerine, daha nitelikli ve bilinçli bir hayat sürmelerine imkân verir. Ayrıca millette ortak bir bakış ve yöneliş oluşturur ve insanı “Ben” duygusuna esir olmaktan kurtarıp “Biz” duygusuna da taşır. Bu da toplumun yararını kendi yararına tercih etme anlamına gelir ki, birlik ve dirliğin bundan başka bir yolla temin edilmesi mümkün değildir. Her nimetin değeri zıddıyla karşılaştırıldığında daha iyi anlaşılacağından cumhuriyetin söz konusu olmadığı ülkelere bakıldığında cumhuriyetin değeri daha iyi anlaşılır. Mesela krallığın/hükümranlığın babadan oğula devrolduğu Suudi Arabistan göz önüne alındığında cumhuriyetin ne kadar önemli olduğu çok daha iyi olduğu görülür. Cumhuriyeti din karşıtlığı olarak algılayıp eleştirenler öncelikle Suudi Arabistan ile Türkiye Cumhuriyeti Devletinin din anlayışına bakmalıdırlar. Zira hiç kimse Suudi Arabistan’daki din anlayışı Türkiye’deki din anlayışından daha üstündür gibi bir iddiada bulunamaz. Çünkü sırf cumhuriyet sayesinde Türkiye’nin din anlayışı bütün İslam ülkelerinin din anlayışından çok daha ileridedir. Bu, boş bir iddia değil, bütün İslam ülkelerinin teslim ettiği bir gerçektir. Derde düşen İslam ülkelerinin Türkiye’ye başvurmaları da bunun bir göstergesidir. Yani bizim dindarlığımız çok fevkalade olmasa da diğer bütün Müslüman ülkelerden çok daha ileride olduğunu söylemek pekâlâ mümkündür. Bütün bunlar gösteriyor ki, cumhuriyetin değerinin bilincinde olmak her Türk çocuğu için olmazsa olmaz bir öneme sahiptir ve cumhuriyetin kazanımlarını titizlikle korumak da her Türk vatandaşı için bir vicdan borcudur. 30 Ekim 1918, Osmanlı Devleti’nin ölüm fermanı olan Mondros mütarekesi imza altına alınmıştır. Mondros mütarekesinin ne anlama geldiğine David Fromkin şöyle dikkat çekmektedir:

“İngiliz Amiral Calthorpe görüşmeleri, önerilen ateşkes koşullarını teker teker okuyarak başlattı. Osmanlı delegeleri belgeyi tümüyle görmedikleri için yirmi dört maddenin toplam etkisini hemen anlayamadılar. Ayrıca Calthorpe kendilerine İngiltere’nin sadece yardımcı olmak istediğini söylemişti. Aynı zamanda müttefiklerin durumunda herhangi bir gerileme olamayacağını da ima eder gibi konuşmuştur. Türkler ateşkes istiyorlarsa İtilaf Devletleri’nin taslağını aşağı yukarı olduğu gibi kabul etmek zorundaydılar. Başka bir seçenek göremeyen Rauf Bey özgün taslağından pek az değişik olan ateşkes antlaşmasını 30 Ekim’de imzaladı. Antlaşmaya göre, ertesi gün öğle saatinde ateş kesilecekti. Antlaşma gerçekte İtilaf Devletleri’ne güvenlikleri tehlikeye girdiği anda Osmanlı İmparatorluğu’nun stratejik noktalarını işgal hakkı veren bir teslim belgesiydi. Kısacası İtilaf Devletleri istedikleri bölgeyi işgale serbesttiler. İngilizler Mondros Mütarekesine güveniyorlardı. Bu kısa ateşkes belgesi hemen hemen tüm askeri ve denizcilik konularını kapsıyor, iç düzeni sağlamak için gerekenler dışında tüm Osmanlı askerlerinin terhisini öngörüyordu. Osmanlı askerleri silah ve cephanelerini teslim ettiler. İngiliz subayları ikişer üçer kişilik gruplar halinde ülke içine dağılıp terhisi kontrol ettiler. Ateşkes koşulları imparatorluğun Türkçe konuşulan bölgelerinde Osmanlı yetkililerinin kontrolü ellerinde tutmasına izin veriyordu; ancak İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıktığı takdirde stratejik noktaları işgal hakkını elde tutuyorlardı. Uygulamada ise, Türkiye’nin askeri bakımdan işgalinin yerini, İngilizlerin kıyıları denizden kontrol etmesinin yanı sıra ulaşım ve haberleşmeyi de kontrol altında tutmaları almıştı. Başkent İstanbul kuramsal olarak işgal edilmediyse de İtilaf Devletleri güçleri kentteydi. İngiliz donanması İstanbul önünde demirlemişti. Osmanlı Avrupası İtilaf Devletleri Başkomutanı Fransız General Louis Franchet d’Esperey kente beyaz bir at üzerinde zafer töreniyle girmişti. 1918 Haziran’ında Padişah olan ve tahtını korumaktan başka bir kaygısı olmayan VI. Mehmed, ateşkesi imzalayan Osmanlı hükümetini kısa bir süre sonra görevden aldı. Tahtını korumak amacıyla İtilaf Devletleriyle iyi geçinme politikası güdüyordu. Türk politikacıları İtilafçıların iddia ve önerilerine karşı çıkmaya başladıklarında da Meclisi feshetti/işlevsiz hale getirdi. Bundan kısa bir süre sonra kayınbiraderini sadrazam olarak atadı ve böylece anayasal yönetimden kişisel yönetime dönüşü tamamlamış oldu” (David Fromkin, Barışa Son Veren Barış, shf,326, 352-353).

Görüldüğü gibi Birinci Dünya Savaşı sanki Osmanlı İmparatorluğunu tasviye etmek için planlanmıştı. Zira Osmanlı Devleti ile ittifak yapmış olan ülkeler de dahil, bu savaşa katılan bütün ülkeler birtakım haklar elde etmişler, Osmanlı Devleti ise, büsbütün kaybeden bir konuma düşmüştür. Bu da bize gösteriyor ki, bütün ülkeler her zaman ve her şartta Türk Devletine düşmanlık yapmak peşindedirler. Dolayısıyla Türk çocuğu hep bu bilinç içinde olmalı; üstüne aldığı görevi en iyi bir şekilde yerine getirmeli ve durmadan, yorulmadan, bıkmadan çalışmalıdır. Ayrıca Mondros Mütarekesinin neden olduğu yıkımı her an göz önünde bulundurmalı, cumhuriyetin değerinin hep bilincinde olmalı ve cumhuriyetin kazanımları titizlikle korumaya özen göstermelidir. İşte Ekim ayının bize verdiği mesaj kısaca bundan ibarettir. Ahmet OKUTAN