İRAN–ABD GERİLİMİ: BÖLGESEL FIRTINA MI, KÜRESEL KIRILMA MI?

Son günlerde İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasında yükselen tansiyon, sadece iki devlet arasındaki bir kriz değildir. Bu gerilim; enerji hatlarından mezhep eksenli fay hatlarına, vekâlet savaşlarından küresel güç mücadelesine kadar uzanan çok katmanlı bir jeopolitik kırılmanın habercisidir. Ortadoğu bir kez daha barut fıçısının üzerinde oturuyor. Ve bu fıçının patlaması halinde en fazla etkilenecek ülkelerden biri hiç şüphesiz Türkiye’dir. Bölgeyi Bekleyen Tehlikebetmoon kapandı mı Hürmüz Boğazı’nın Kapanma Riski Küresel petrol ticaretinin yaklaşık üçte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçmektedir. Olası bir sıcak çatışmada bu hattın kapanması, enerji fiyatlarını küresel ölçekte fırlatır. Petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki sert yükseliş, zaten kırılgan olan dünya ekonomisini sarsar. Vekâlet Savaşlarının Yayılması Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen hattında İran destekli unsurlar ile ABD müttefikleri arasında çatışmalar artabilir. Bu durum bölgesel bir savaşı tetikleyebilir. İsrail Faktörü ve Çok Cepheli Çatışma Riski İsrail’in sürece doğrudan dahil olması, çatışmayı kontrol edilemez bir boyuta taşıyabilir. Böyle bir senaryoda bölge uzun süreli bir istikrarsızlık dönemine girer. Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla bu krizin tam ortasında yer almaktadır. Riskler çok yönlüdür: Enerji fiyatlarındaki artış; enflasyon, cari açık ve üretim maliyetleri üzerinden Türkiye ekonomisini doğrudan etkiler. Küresel ticaret hatlarının zarar görmesi ihracat pazarlarını da daraltabilir. Olası bir İran merkezli kriz, Türkiye sınırına doğru yeni bir göç baskısı oluşturabilir. Zaten ağır bir göç yükü taşıyan ülkemiz için bu, sosyal ve ekonomik açıdan ciddi bir tehdit anlamına gelir. Bölgesel kaos ortamı, terör örgütlerinin yeniden hareket alanı bulmasına yol açabilir. Suriye ve Irak hattında oluşacak otorite boşlukları Türkiye’nin sınır güvenliğini tehdit eder. Bu noktada mesele sadece diplomasi değil; bir devlet aklı meselesidir. Türkiye, kriz tırmanmadan önce diplomatik kanalları sonuna kadar kullanmalı; taraflar arasında arabulucu rolünde bulunmalıdır. Ankara’nın hem Washington hem Tahran ile konuşabilen nadir başkentlerden biri olması büyük bir avantajdır. Alternatif enerji tedarik hatları güçlendirilmeli, stratejik petrol ve doğalgaz rezervleri artırılmalı, yerli enerji yatırımlarına hız verilmelidir. Enerjide bağımsızlık, milli güvenliğin ayrılmaz bir parçasıdır. Doğu ve Güneydoğu sınır hatları fiziki ve teknolojik olarak güçlendirilmeli, olası göç dalgasına karşı önleyici diplomasi yürütülmeli, terörle mücadelede proaktif güvenlik anlayışı sürdürülmelidir. Finansal piyasalarda şoklara karşı önleyici tedbirler alınmalı, gıda ve enerji arz güvenliğine yönelik acil eylem planı yapılmalı, savunma sanayi yatırımlarının hız kesmeden devamı getirilmelidir. Ortadoğu’da patlayan her kriz, Türkiye’nin kapısına dayanır. Tarih bize şunu öğretmiştir: Bu coğrafyada tarafsız kalmak mümkün olabilir, ama etkilenmemek asla mümkün değildir. Türkiye; güçlü ordusu, diplomatik kapasitesi ve tarihsel derinliğiyle bu fırtınayı yönetebilecek kudrete sahiptir. Ancak bunun için günü kurtaran reflekslerle değil, uzun vadeli milli stratejiyle hareket edilmelidir. Unutulmamalıdır ki; Büyük devletler krizleri sadece atlatmaz, krizleri fırsata dönüştürür. Bugün mesele İran ile ABD arasındaki gerilim değildir. Mesele, Türkiye’nin 21. yüzyıldaki jeopolitik konumunu nasıl tahkim edeceğidir. Ve bu, ancak güçlü bir devlet aklı ve sarsılmaz bir milli irade ile mümkündür. Türk devleti; duyguyla değil akılla, öfkeyle değil stratejiyle hareket eden kadim bir devlet geleneğine sahiptir. Olası bir bölgesel savaşta Türkiye ne savrulur ne sürüklenir. Devlet aklıyla pozisyon alır, çıkarını korur ve süreci zarar almadan yönetir. Çünkü Türkiye sıradan bir ülke değildir. Jeopolitiği kader değil, strateji olarak okuyan büyük bir devlettir. Ve unutulmamalıdır: Türk devleti bin yıllık tecrübesiyle krizlerden güçlenerek çıkmasını bilmiştir. Bugün de aynı kudret, aynı irade ve aynı milli bilinç dimdik ayaktadır.