Gençler Çalışmıyor Değil, Bu Düzen İçin Çalışmaya Değmez Diyor.
“Gençler tembel” cümlesi, iktidarsız bir düzenin en ucuz savunma refleksidir. Gerçek şu: Gençler çalışmıyor değil; bu koşullarda çalışmanın bir anlamı olmadığına rasyonel olarak karar veriyor. Sorun bireysel ahlakta değil, sistemin matematiğinde.
Her şey gelecek güvensizliği ile başlıyor. Genç, yarınını göremiyor. Bugün işe girse bile beş yıl sonra nerede olacağını bilmiyor. Sözleşmeler kısa, pozisyonlar geçici, vaatler boş. Gelecek sisliyse emek de değersizleşir.
Bunun üstüne düşük ücret–yüksek yaşam maliyeti bindiriliyor. Çalışarak ev tutmak, birikim yapmak, hatta temel ihtiyaçları karşılamak mümkün değil. Maaş ay bitmeden eriyor. Genç şunu görüyor: Çalışmak yoksulluğu bitirmiyor, sadece erteliyor.
Liyakat sisteminin çöküşü tabloyu tamamlıyor. Ne bildiğinin, ne ürettiğinin önemi yok. Kiminle bağlantın olduğu belirleyici. Bu noktada torpil ve kayırmacılık bir istisna değil, kural. Genç emekle ilerleyemeyeceğini anladığı an sistemden kopuyor.
Eğitim cephesi daha iyi değil. Eğitim–iş piyasası uyumsuzluğu yüzünden diplomalar birer kâğıt parçasına dönüştü. Yıllarını veriyor, mezun oluyor, karşılığında vasıfsız iş teklifleri alıyor. Bu, sadece hayal kırıklığı değil; açık bir zaman ve emek israfı.
Çalışmanın sunduğu sosyal statü de eridi. Eskiden “işi gücü var” bir anlam ifade ederdi. Bugün çalışmak, saygı değil yorgunluk getiriyor. Üstelik iş güvencesizliği kalıcı hale geldi. Bugün varsın, yarın yoksun. Plan yapamazsın, hayat kuramazsın.
Uzayan çalışma saatleri ise emeği cezaya çeviriyor. Fazla mesai normalleşmiş, özel hayat yok sayılmış durumda. Buna bir de psikolojik tükenmişlik ekleniyor. Gençler sadece yoksul değil, bitkin. Sürekli performans baskısı, sürekli belirsizlik.
Sonuç kaçınılmaz: Umut kaybı.
Umut yoksa motivasyon da yoktur. Genç, emeğinin bir yere varacağına inanmıyor. Bu yüzden göç beklentisi yayılıyor. Burada çalışıp burada yaşlanmak yerine, başka bir ülkede sıfırdan başlamayı daha mantıklı buluyor.
Kaçamayanlar ise dijital kaçış ve erteleme kültürüne sığınıyor. Oyun, sosyal medya, geçici tatminler…
Bu bir tembellik değil; gerçeklikten kaçış. Çünkü gerçeklik, sürekli kaybettiğini hatırlatıyor.
Bir kısım genç aile desteğiyle hayatta kalma yolunu seçiyor. Aile, sosyal devletin yerini almış durumda. Bu geçici çözüm, uzun vadede bağımsızlığı ve özgüveni kemiriyor ama başka seçenek bırakılmıyor.
Tüm bunların arkasında derin bir rol model eksikliği var. Başarı hikâyeleri ya yalan ya istisna. Genç, “çalışarak başaran” değil, “bağlantıyla yükselen” figürleri görüyor. Bu da çürümeyi normalleştiriyor.
En sonda ise devlete ve kurumlara güvensizlik duruyor. Kuralların herkese eşit uygulanmadığına dair yaygın kanaat, sistemi meşruiyetsiz kılıyor. Güven yoksa aidiyet olmaz; aidiyet yoksa emek de gelmez.
Özetle: Gençler çalışmıyor çünkü çalışmanın karşılığı yok. Çünkü emek, bu düzende yükseltmiyor; öğütüyor. Sorunu “gençlik ahlakı” diye açıklayanlar ya tabloyu okumayı bilmiyor ya da bilinçli olarak çarpıtıyor.
Bu gerçek değişmeden, ne teşvik paketleri işe yarar ne hamasi nutuklar. Gençler ikna edilmeye değil, haklı çıkarılmaya ihtiyaç duyuyor. Aksi halde çalışmamayı bir tercih değil, akılcı bir savunma olarak görmeye devam edecekler.