TAYVAN BOĞAZI’NDA FIRTINA: YENİ DÜNYA SAVAŞI PASİFİK’TE Mİ BAŞLAYACAK?

TAYVAN BOĞAZI’NDA FIRTINA: YENİ DÜNYA SAVAŞI PASİFİK’TE Mİ BAŞLAYACAK?

Çin'in hedefi yalnızca Tayvan değil. Hedef, Pasifik'teki Amerikan düzenini kırmak. Dünya bir kez daha savaşın eşiğinde. Ancak bu kez cephe Ukrayna değil. Bu kez mesele Gazze değil. Bu kez namluların çevrildiği yer, dünyanın diğer ucunda; Çin ile Tayvan arasındaki dar ama stratejik Tayvan Boğazı. Ve burada yaşanacak bir savaş, yalnızca Pekin ile Taipei'nin hesaplaşması olmayacaktır. Çünkü Tayvan meselesinin arkasında Çin'in yükselişi, ABD'nin Pasifik hâkimiyeti, Japonya'nın yeniden silahlanması, küresel çip ekonomisi, deniz ticaret yolları ve yeni dünya düzeninin kurulması gibi birbirinden büyük başlıklar var. Bu yüzden açık konuşalım: Tayvan, bir ada değildir. Tayvan, 21. yüzyılın küresel güç savaşının merkezlerinden biridir. Ve Pasifik'te bugün yaşananlar, yarının savaşının hazırlıkları olabilir.  

ÇİN'İN SABRI TÜKENMİYOR; STRATEJİSİ DERİNLEŞİYOR

Pekin'in Tayvan politikası yalnızca askerî güç gösterisinden ibaret değil. Tam tersine. Çin'in en tehlikeli tarafı, savaşa hemen başvurmak zorunda olmadığını bilmesidir. Çin'in önünde çok daha karmaşık bir seçenekler dizisi var: Ekonomik baskı... Diplomatik izolasyon... Siber saldırılar... Dezenformasyon... Deniz kuşatması... Sahil güvenlik operasyonları... Askerî tatbikatlar... Ve gerektiğinde doğrudan işgal. Yani Pekin'in önünde tek bir savaş planı yok. Bir savaş merdiveni var. Ve Çin bu merdivenin basamaklarını istediği zaman yükseltebilir. Nitekim uzman analizlerinde Çin'in Tayvan'a karşı doğrudan işgalden önce sahil güvenlik ve diğer hukuk uygulayıcı kurumlar üzerinden bir “karantina” uygulamasına başvurabileceği değerlendiriliyor. Böyle bir senaryoda Pekin, Tayvan'ı tamamen ablukaya aldığını ilan etmek yerine, adaya girip çıkan gemilere Çin'in kurallarını dayatmaya çalışabilir. Bu stratejinin tehlikesi tam olarak burada. Çünkü Çin savaş ilan etmeden savaşabilir.  

SAVAŞIN İLK FÜZESİ FÜZE OLMAYABİLİR

Bir gün Tayvan açıklarında Çin sahil güvenlik gemilerinin arttığını düşünün. Ardından bazı gemilere “denetim” uygulanıyor. Sonra Tayvan limanlarına giden ticaret gemilerinden Çin makamlarına bildirim yapmaları isteniyor. Ardından bazı bölgeler “güvenlik gerekçesiyle” deniz trafiğine kapatılıyor. Çin bunu savaş olarak tanımlamıyor. Tayvan ise bunun bir abluka olduğunu söylüyor. ABD müdahale ederse Çin: “İç işlerimize müdahale ediliyor.” diyecek. ABD müdahale etmezse? Çin fiilen Tayvan çevresindeki kontrol alanını genişletmiş olacak. İşte Pekin'in en tehlikeli avantajı burada ortaya çıkıyor: Belirsizlik. Savaş ile barış arasındaki çizgiyi ortadan kaldırmak. Düşmana ateş etmeden onu geri adım atmaya zorlamak. Bu, 21. yüzyıl savaşının yeni biçimidir.  

TAYVAN'IN CEVABI: “TESLİM OLMAYACAĞIZ”

Taipei de bunun farkında. Tayvan 2027 savunma bütçesini 1,1225 trilyon Tayvan dolarına, yani yaklaşık 35 milyar dolara çıkarmayı planlıyor. Bu rakam GSYH'nin yüzde 3'ünün üzerinde. Taipei aynı zamanda drone, füze, denizaltı ve asimetrik savaş kapasitesine yatırım yapıyor. Bu yalnızca savunma harcaması değildir. Bu bir siyasi mesajdır: “Çin saldırırsa kolay lokma olmayacağız.” Tayvan'ın son askerî tatbikatlarında olası Çin ablukasını kırma senaryolarının çalışılması da bunun göstergesi. Daha da önemlisi, Tayvan artık yalnızca askerî birliklerini değil, toplumun tamamını savaşa hazırlamaya çalışıyor. İnternet kesintileri... Alternatif haberleşme sistemleri... Sivil savunma... İnsansız sistemler... Kritik altyapı güvenliği... Tayvan, Ukrayna savaşından çok önemli bir ders çıkarmış durumda: Modern savaşta ilk hedef yalnızca asker değildir. Elektrik şebekesi hedef olabilir. İnternet hedef olabilir. Denizaltı kabloları hedef olabilir. Bankacılık sistemi hedef olabilir. Uydu iletişimi hedef olabilir. Ve en önemlisi: Toplumun savaşma iradesi hedef olabilir. Tayvan'ın 2026'da internet kesintisi senaryolarını dahi geniş çaplı tatbikatlara dahil etmesi bunun açık göstergesi.  

ABD'NİN KIRMIZI ÇİZGİSİ NEREDE?

Asıl soru burada başlıyor. Çin Tayvan'a saldırırsa Amerika Birleşik Devletleri ne yapacak? Washington'un cevabı, yalnızca Tayvan'ın kaderini değil, Amerikan hegemonyasının geleceğini de belirleyebilir. ABD müdahale ederse: Çin ile doğrudan çatışma riski ortaya çıkar. ABD müdahale etmezse: Asya'daki müttefikleri Washington'un güvenlik taahhütlerini sorgulamaya başlayabilir. Japonya bunu sorgular. Güney Kore bunu sorgular. Filipinler bunu sorgular. Avustralya bunu sorgular. Ve daha önemlisi: Dünya, Amerika'nın Pasifik'teki caydırıcılığının gerçekten ne kadar güçlü olduğunu görür. Bu nedenle Tayvan'ın kaderi yalnızca Tayvan'ı ilgilendirmiyor. Tayvan Boğazı, aynı zamanda Washington ile Pekin arasındaki güç testinin sahnesidir.  

JAPONYA SADECE İZLEMEYECEK

Çin'in Tayvan'a yönelik herhangi bir askerî operasyonunda Japonya'nın pozisyonu kritik olacaktır. Çünkü Tayvan, Japonya'nın güvenlik kuşağının hemen güneyinde bulunuyor. Japonya açısından mesele basit: Çin Tayvan'ı kontrol ederse, Çin'in Batı Pasifik'teki stratejik derinliği büyüyecek. Bu da Japonya'nın güvenlik hesabını doğrudan değiştirecek. Bu nedenle Tokyo'nun son yıllarda savunma kapasitesini artırması tesadüf değildir. Pasifik'te yeni bir askerî denge oluşuyor. Bir tarafta Çin. Diğer tarafta ABD-Japonya ittifakı. Ve bu iki güç arasındaki boşlukta Tayvan. İşte dünyanın en tehlikeli üçgenlerinden biri budur.  

ASIL SAVAŞ CEPHEDE DEĞİL, ÇİP FABRİKALARINDA

Tayvan'ın stratejik değerini anlamak için haritaya değil, teknoloji sektörüne bakmak gerekiyor. Yarı iletkenler. Yapay zekâ. Savunma sanayii. Otomotiv. Akıllı telefonlar. Veri merkezleri. Küresel teknoloji ekonomisinin damarları Tayvan'dan geçiyor. Bu nedenle Tayvan'da çıkacak bir savaşın ilk ekonomik kurbanı yalnızca Taipei olmayacaktır. Dünya ekonomisi olacaktır. Tayvan'ın çip üretim kapasitesinin küresel tedarik zincirindeki ağırlığı nedeniyle savaş, abluka veya uzun süreli deniz taşımacılığı kesintisi; teknoloji sektöründen otomotive, yapay zekâ altyapısından savunma sanayiine kadar geniş bir ekonomik şok yaratabilir. Tayvan'ın bugün çip diplomasisini ABD ve Avrupa ile ilişkilerini güçlendirmek için kullanması da bu stratejik değerin farkında olduğunu gösteriyor. Bugünün savaşı artık petrol kuyularını ele geçirmekten ibaret değil. Çip fabrikasını kontrol eden, geleceğin ordusunu ve ekonomisini kontrol eder.  

RUSYA NEREDE DURACAK?

Bir başka kritik aktör ise Moskova. Çin ile Rusya arasındaki stratejik ortaklığın Tayvan krizinde ne ölçüde askerî desteğe dönüşeceği belirsiz. Fakat Moskova'nın böyle bir krizden ekonomik ve jeopolitik fayda sağlama ihtimali çok yüksek. Çünkü ABD'nin dikkatinin Pasifik'e yoğunlaşması, Washington'un Avrupa ve Ukrayna'daki kapasitesini yeniden dağıtmasını gerektirebilir. Bu da Rusya'nın Avrupa'daki manevra alanını genişletebilir. Dolayısıyla Tayvan savaşı çıkarsa cephe yalnızca Tayvan Boğazı olmayabilir. Avrupa'dan Orta Doğu'ya kadar birçok bölgede jeopolitik hesaplar yeniden yapılabilir. Dünya bir cephede savaşırken diğer cephelerin sessiz kalacağını düşünmek, 21. yüzyılın jeopolitiğini anlamamak olur.  

TÜRKİYE BU SAVAŞIN NERESİNDE?

Şimdi gelelim Türkiye'ye. Ankara'nın Tayvan krizine bakarken yapması gereken ilk hata, bu meseleyi “bize çok uzak” görmektir. Artık dünya o kadar uzak değil. Pasifik'te atılan bir füzenin ekonomik etkisi İstanbul'a gelebilir. Bir çip fabrikasının durması Türkiye'deki sanayiyi etkileyebilir. Deniz taşımacılığındaki kriz enerji fiyatlarını değiştirebilir. Dolar, euro, petrol, navlun ve teknoloji maliyetleri aynı anda hareketlenebilir. Fakat Türkiye'nin meselesi yalnızca ekonomi de değildir. Türkiye, Türk dünyası ile Asya arasında jeopolitik bir köprü olma iddiasındaysa Pasifik'teki güç mücadelesini dikkatle okumak zorundadır. Çünkü Çin'in yükselişi, Orta Asya'nın geleceğini de etkiliyor. Rusya'nın gücü, Çin'in ekonomik nüfuzu ve Türk Devletleri Teşkilatı'nın yükselen rolü aynı jeopolitik haritanın parçalarıdır. Türkiye'nin gelecekteki stratejik hedeflerinden biri de yalnızca Batı ile ilişkilerini korumak değil, Avrasya'daki hareket alanını genişletmek olmalıdır. Bu nedenle Ankara'nın Washington-Pekin rekabetinde edilgen bir izleyici olmaması gerekir. Türkiye'nin ihtiyacı blok siyaseti değil; stratejik özerkliktir.  

TAYVAN SAVAŞI ÇIKARSA İLK KAZANAN KİM OLUR?

Belki de en çarpıcı soru budur. Cevap: Savaşı ilk kazanan olmayabilir. Çünkü böyle bir savaşın gerçek sonucu, hangi ordunun daha fazla toprak aldığıyla ölçülmeyecek. Kim küresel ticaret yollarını kontrol edecek? Kim teknoloji zincirlerini kontrol edecek? Kim müttefiklerini yanında tutacak? Kim ekonomik yaptırımlara dayanacak? Kim kamuoyunu yönlendirecek? Kim savaşın maliyetini kendi toplumuna kabul ettirecek? Asıl savaş bunlar üzerinden yürütülecek. Çin Tayvan'ı işgal edip kazanabilir. ABD Çin'i püskürtebilir. Tayvan bağımsızlığını koruyabilir. Ama savaşın sonunda küresel ekonomi çökerse herkes kaybeder. Bu nedenle Tayvan krizi, klasik bir savaş denkleminden çok daha büyük bir mesele.  

ÜÇ SENARYO, ÜÇ FELAKET

Önümüzde üç temel senaryo var.

1. Gri Bölge Savaşı

Çin doğrudan işgal etmez. Sahil güvenlik, deniz milisleri, siber saldırılar, ekonomik baskı ve askerî tatbikatlarla Tayvan'ı sürekli baskı altında tutar. Bu en uzun soluklu senaryodur.

2. Karantina ve Abluka

Çin Tayvan'ın deniz ve hava trafiğini kontrol etmeye çalışır. Gemileri durdurur. Denetim uygular. Ticaret akışını bozar. Enerji tedarikini baskı altına alır. Bu senaryo savaş ile barış arasındaki çizgiyi ortadan kaldırır.

3. Tam İşgal

Çin doğrudan askerî harekâta başlar. Ve o andan itibaren mesele Çin-Tayvan savaşı olmaktan çıkar. ABD devreye girerse: Çin-ABD savaşı. Japonya devreye girerse: Pasifik savaşı. Siber saldırılar başlarsa: Küresel dijital savaş. Çip tedariki kesilirse: Ekonomik savaş. Enerji ve ticaret yolları bozulursa: Küresel ekonomik kriz. İşte korkulması gereken tablo budur.  

PASİFİK'TE BİR FIRTINA BÜYÜYOR

Bugün dünyanın önemli bir bölümü Tayvan meselesini hâlâ uzak bir coğrafyanın problemi olarak görüyor. Bu büyük bir yanılgıdır. Çünkü mesele artık Tayvan değildir. Mesele: Çin'in yükselen gücü ile Amerikan liderliğindeki dünya düzeninin çarpışmasıdır. Pekin kendi çevresinde yeni bir güç düzeni kurmak istiyor. Washington mevcut düzeni korumaya çalışıyor. Tokyo yeniden askerî kapasitesini büyütüyor. Taipei hayatta kalmaya hazırlanıyor. Moskova ise bu büyük hesaplaşmanın yaratacağı boşlukları kolluyor. Ve bütün bu aktörlerin ortasında küçücük bir ada, dünyanın en büyük güçlerinin hesaplaşmasının merkezine oturuyor. Bu nedenle Tayvan'a bakarken yalnızca Tayvan'ı görmeyelim. Çin'i görelim. ABD'yi görelim. Japonya'yı görelim. Rusya'yı görelim. Çip savaşını görelim. Yeni dünya düzenini görelim. Çünkü 20. yüzyılın dünya savaşları Avrupa'da başladı.

21. yüzyılın büyük güç savaşı ise Pasifik'te başlayabilir. Ve eğer o savaş başlarsa, hiçbir ülke kendisini “uzakta” sanmasın. Çünkü modern savaşın menzili artık füzenin menzili değildir. Modern savaşın menzili küreselleşmiş dünyanın tamamıdır. Tayvan Boğazı'nda yükselen her gerilim, aslında yeni dünya düzeninin fay hatlarında meydana gelen bir sarsıntıdır.

Ve tarihin bize öğrettiği en önemli gerçek şudur: Fay hattındaki küçük bir çatlak, bazen bütün kıtayı sarsacak depremden önce gelir.