ÜLKEMİZDE BİR TÜRLÜ BİTMEYEN TARTIŞMA: BAŞÖRTÜSÜ VE BİLİNMEYEN GERÇEKLER!

ÜLKEMİZDE BİR TÜRLÜ BİTMEYEN TARTIŞMA: BAŞÖRTÜSÜ Özellikle İslam dini ile ilgili konularda alabildiğine bir bilgi kirliliğinin hüküm sürdüğü ülkemizde, “Kadının başını örtmesi” konusu da bu bilgi kirliliğinden fazlasıyla etkilendiğini görmemek mümkün değildir. Bu konuda herhangi dini bir bilgi birikimi olmayandan tutun da başını örtme ihtiyacı duymayan kimi sosyal fenomen fetvacı kadınlara kadar herkes bir şeyler söylemektedir ki, bunların en trajik komik olanı da başı açık bir kadının, başı kapalı kadınların nasıl davranacaklarına yönelik tavsiyelerde bulunması ve başı açık kadının Kur’an’a hiçbir şekilde dokunamayacağı yönündeki fetvasıdır. Bu konuşanların konuşma yetkisini nereden aldıklarını sormaya hiç gerek yok; çünkü cahillik, bilgisizlik, hadsizlik ve dolayısıyla bağnazlık bunlara fazlasıyla yetki vermekte ve hadlerini aşmaya sürüklemektedir. İlber Ortaylı, “Ülkemizde eskiden de cahil çok vardı, ama konuşmuyorlardı, günümüzde cahillerin fikir beyan etme dönemi açılmıştır” derken bu hususa dikkat çekmek istemiş olmalıdır. Şunu öncelikle belirtmeliyiz ki, bilgisiz insanın söz etmeyeceği/etmemesi gereken tek alan dindir. Çünkü bu konudaki ölçüsüzlük hem konuşanı saptırır ve günaha sokar hem de dinleyenin din algısını olumsuz etkiler. Onun için dini konularda sadece o konularla ilgili bilgi sahibi olanlar konuşmalıdır. Zira Kur’an’ın, “Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” (Zümer,9) ve “Eğer bilmiyorsanız bilenlere sorun” (Nahl,43) şeklindeki beyanları bunu uygun görmektedir. Din, insanın kendini tanıması ve konumlandırmasını sağlayan ilahi bir kurumdur. Bu da demektir ki, dindar insanın ilk yapacağı şey, dinin kendisini nasıl konumlandırdığına odaklanmaktır. Yani dinin kendi hayatına etki edip etmediği ya da onu ahlaki erdemlerle şekillendirip şekillendirmediği hep göz önünde bulundurulmalıdır. Başka bir ifadeyle din, insanı Allah’ın istediği gibi bir mümin haline getirebilmiş mi getirememiş mi, ona bakılmalı ve asla başkasının dindarlığıyla meşgul olunmamalıdır. Hiç şüphesiz Allah’ın istediği gibi bir mümin olabilmek için öncelikle O’nun sunduğu lütuf ve nimetleri iyi değerlendirmekle mümkün olur ki, bu nimetler de akıl, Kur’an ve Peygamberdir. Yani din konusunda sarf edilecek bir sözün bu üç ilahi lütuf ve nimetten herhangi biriyle çelişmemeli ya da onlardan birine ters düşmemelidir ki, bir değeri olsun. Yoksa bunlardan herhangi biriyle örtüşmeyen söylemin ya da görüşün dini olarak değerlendirilmesi mümkün değildir. Ragıb el-İsfahani, Allah’ın insan için bir iç bir de dış olmak üzere iki elçi/rehber ar ettiğini, iç rehberin akıl, dış rehberin de Peygamber olduğunu söyler. Bu da demektir ki, aklın devre dışı bırakıldığı durumlarda sağlıklı bir dindarlık gerçekleştirmek mümkün olmaz. Öncelikle belirtmemiz gerekir ki, aklın ve Peygamberin rehberliği olmadan vahyin tek başına etkin olması düşünülemez. Çünkü tarih boyunca geçerli olan ilahi yasa gereği, vahiyle birlikte o vahyin hayata nasıl aktarılacağını gösteren peygamberler de gelmiştir. Bu da Hz. Peygamberin hayat biçimini ve toplumsal hayattaki yönlendirici etkisini göz önüne almadan Kur’an’ın anlaşılıp uygulanamayacağı anlamına gelir. Zaten Kur’an da, “Ona/Peygambere uyun ki, doğru yolu bulasınız” (A’raf,158), “Ancak ona/Peygambere uyarsanız doğru bulursunuz” (Nur,54) demektedir. Şu da bir gerçek ki, İlk Müslümanlar dini Kur’an’dan değil, bizzat Hz. Peygamberden öğrenmişler, onun takip ettiği yolu izlemişler ve onun gibi dindar olmaya çalışmışlardır. İnsanın Allah’la, insanlarla ve diğer varlıklarla ilişkilerin nasıl olacağını hep ondan öğrenmişler ve kafalarına takılan bir şey olduysa da hemen ona başvurarak aydınlanmışlardır. İşte Hz. Peygamberin bu misyonu bütün zamanların Müslümanları için de aynen geçerlidir. Çünkü o İslam’ın teorik boyutu olan Kur’an’ı hayata yansıtarak pratiğe çevirmiştir. Nitekim Hz. Peygamberin ahlakı ile ilgili bir soruya Hz. Aişe’nin, “Siz Kur’an okumaz mısınız ki? Onun ahlakı Kur’an’dı” (Müslim, Müsafirin) şeklindeki cevabı da bunun bir ifadesidir. Bu da Kur’an’ın uygulanışını Hz. Peygamberden öğrenmekten başka bir yolun olmadığını gösterir. Eğer bundan başka bir yol olsaydı o zaman her vahyin yanında bir de peygamber gönderilmezdi. Vahyin Peygambersiz fonksiyon icra etmeyeceğini en iyi bilen Allah, Peygamber göndererek insanlığa lütufta bulunmuştur. Ne var ki, kadının başörtüsü konusundaki tartışmalarda bu hususun pek dikkate alınmadığı görülmektedir. Mesela, biri çıkıp, “Kadının saçının tek telinin görünmesi yetmiş bin sene azap görmeye nedendir” gibi aslı esası olmayan bir laf ederken, ona karşı bir başkasının, “Kur’an’da başörtüsü emri yoktur” sözü de aynı şekilde bir temele dayanmaz. Öncelikle şunu bilmeliyiz ki, insanoğlunun akıl yürütemeyeceği alanların başında ahiret hayatı gelir. Çünkü orada ne olacağını ve neyin nasıl gerçekleşeceğini Allah’tan başka hiç kimse bilemez. Dolayısıyla gerek ceza gerek ödül olarak dillendirilen her şey birer spekülasyondan ibarettir ve hiçbir gerçekliği yoktur. Ayrıca kadının saçının görünmesinden dolayı azaba tabi tutulması da neyin nesi? Böyle bir durumda günaha girmek söz konusu ise, o zaman neden ona bakan erkek değil de kadın azap görsün? Halbuki, gözleri bakılması haram olan şeylerden çevirmek erkek için de bir yükümlülüktür (Nur,30). Bu da gösteriyor ki, bu tür ifadeler askıda kalmaktadır. Bilinmesi gereken bir başka husus da şudur: Bir konunun dini bir özellik taşıması için onun mutlaka Kur’an’da yer alması gerekmez. Zira Kur’an’da ezan, nafile/sünnet namaz, Kurban, bayram namazları, cenaze namazı ve selam vermek gibi hususlar yer almaz.  Peki, şimdi bunların söz konusu olmadığı bir Müslümanlık düşünülebilir mi? O zaman neden her şeyi Kur’an’da bulmak zorunluluğumuz olsun. Böyle bir durumda Hz. Peygamberin hiç mi bir önemi ve fonksiyonu yoktur? Ayrıca tekrar tekrar ona uymayı, onun gittiği yolu izlemeyi hatırlatan Allah’ın bu yöndeki beyanlarını nasıl anlamalıyız? Unutmayalım ki, Kur’an, Allah’ın sevgisine ve affına nail olmak için tek bir şart bildirir ki, o da Hz. Peygambere uymak ve onun gibi yaşamaktır (Ali İmran,31). Yani Hz. Peygamberi örnek alıp ona uymadan Müslümanlık olmaz. Şunu da ekleyelim ki, dinlerde yer alan ayin, ibadet ve ritüeller birer sembolden ibaret olduğu gibi İslam dinindeki formel ibadetler de birer sembolden ibarettir (Bakara,158). Dinlerdeki semboller aidiyet belirtisi olup insanın hangi dine mensup olduğunu gösterir. Yani İslam dinine özgü bir eylemde bulunan kimse demek istiyor ki, ben Hz. Peygamberin ümmetinden biriyim ve onun yolunun takipçisiyim. Yani bu, onun Müslüman kimliği taşıdığının bir göstergesidir. Elbette ki, Müslüman kimliğinin oluşmasında Hz. Peygamberin rolü inkar edilemez. Çünkü Kur’an’ın hayata nasıl yansıtılacağını göstermekle yükümlü olduğunu bildiğimiz Hz. Peygamberin bütün davranışları bizi etkisi altına alır ve böylece biz de kendimizi oluşan İslam kimliği içinde bulmuş oluruz. Tarihen biliyoruz ki, Hz. Peygamber özel bir İslam kimliği oluşturmaya çok önem vermiş ve gayri Müslimlere benzememek hususunda uyarılarda bulunmuştur. Mesela o dönemde Müslim gayri Müslim bütün erkekler sakallıydı, ancak Hz. Peygamber gayri Müslimlere benzememek için Müslümanların bıyıklarını kısaltıp onlardan farklı hale gelmelerini istemiştir (Buhari, Libas). Bu da İslam’a özgü özel bir toplum oluşturma çabasından başka bir şey değildir. İlgili ayetlere geçmeden önce, Hz. Peygamber döneminde kadınlarla erkeklerin aynı alanda birlikte abdest aldıklarını hatırlatmakta yarar vardır. Bu da demektir ki,  abdest esnasında yıkanılması gereken yerlerin görünmesinde bir sakınca yoktur. Buna rağmen bakmak için bakan erkeğe Nur suresinin 30. Ayeti uyarıda bulunmaktadır. Ona uyulduğu zaman zaten sorun kalmaz. Yine o dönemde kadınlarla erkeklerin aynı yerde ders takip ettikleri, aynı mescidde, araya bir perde olmadan namaz kıldıkları, savaşlarda Hz. Aişe de dahil olmak üzere kadınların erkek yaralıları tedavi ettikleri gibi hususlar da göz ardı edilmemelidir. Ayrıca bütün yükü kadına yüklemek yerine erkeğin de Allah’ın ilgili buyrukları doğrultusunda hareket etme yükümlülüğü de göz önünde bulundurulmalıdır. Yani hiç kimse, kadınlar açık giyiniyor ve beni günaha sokuyor diyemez. Çünkü mümin erkek gördüğü her kadına bacısı ya da annesine bakar gibi bakmakla yükümlüdür. Zaten erkekler ilahi buyruklara uyar ve kendilerini korurlarsa kadınların günaha girmeleri de zorlaşır. Kadının başörtüsüne gelince, İslam öncesi Arap toplumunda erkek de kadın da güneşten korunmak için başlarına bir örtü koyarlardı. Ancak omuz ve göğüs kısmı açıkta kalırdı. Başa konan örtünün saçların ne kadarını örttüğü belli değildir. İslam’ın gelişinden sonra ise, kadının başını örttüğü ve Kur’an’ın “Hımar” dediği örtüye şöyle işaret edilmektedir: “Ey Peygamber! Mümin kadınlara söyle, gözlerini haram kılınan bir şeye bakmaktan çevirsinler, iffetlerini korusunlar. El, yüz, ayak gibi zorunlu olarak görünenler dışında zinetlerini/cazibe ve güzelliklerini açmasınlar, başlarındaki örtüyü de göğüslerini kapatacak şekilde örtsünler” (Nur,31). Görüldüğü gibi gelenek olarak kadınların başında zaten var olan örtünün vücutta açık kalan kısımları örtecek şekilde kullanılması istenmektedir. Bu da örtünün yine başta kalması ve onunla vücutta açık kalan yerlerin de örtülmesi demektir. Diyelim ki, ayet sadece açıkta kalan omuz ve göğüs kısmının örtülmesine işaret etmekte ve başın örtülmesine değinmemektedir. Peki, o zaman Hz. Peygamberin eşleri, kızları ve diğer bütün kadın sahabilerden bir tanesinin bile başının açık olmaması bütün Müslüman kadınlar için bir örneklik oluşturmaz mı? Çünkü onlar Hz. Peygamber istediği için başlarını örtüyorlardı. Hz. Peygamberin istediğini yapmak da dinin bir gereğidir. Peki, Hz. Peygamberi örnek alıp ona uymak o günün kadınları için ne kadar gerekli ise, günümüz Müslüman kadınları için de o kadar gerekli değil midir? Hem İslam’ın bir sembolünü hafife almak aidiyet bilincinin zayıflamasına neden olmaz mı? Kadına takip edeceği yolu gösteren Allah şöyle buyurmaktadır: “Ey Peygamber eşleri! Siz kadınlardan herhangi biri gibi değilsiniz. Allah’a karşı sorumluluğunuzun bilincinde olduğunuz sürece yabancı erkeklerle edalı bir üslupla konuşmayın ki, kalplerinde hastalık olan/kalplerinde kötü niyetler besleyen kimseler yersiz ve yanlış bir ümide kapılmasınlar. İşte bunun için siz her zaman yerinde ve uygun olan bir şekilde konuşun. Bir zorunluluk olmadıkça evlerinizden dışarı çıkmayıp ağırbaşlılığınızla oturun. Eski cahiliye döneminde olduğu gibi dişiliğinizi öne çıkarıp sokağa çıkmayın/açılıp saçılmayın. Namazı dosdoğru ve devamlı olarak kılın, nefsinizi her türlü kirlilikten arındırın, Allah’a ve Peygambere itaat edip uyun. Ey Peygamberin ev halkı! Bilin ki, Allah bütün bu buyruklarıyla sizi her türlü manevi kirden arındırmak, her türlü günah ve dedikodudan uzak tutup tertemiz tutmak istiyor” (Ahzap,32-33). İşte bu beyanlar, Hz. Peygamberin eşlerinin şahsında bütün Müslüman kadınların hem bir ayrıcalığa sahip oldukları hem de bazı hususlarda dikkatli olmaları gerektiğine dikkat çekmektedir ki, bu da Müslüman kadınların da Hz. Peygamberin eşleri gibi örtünmeleri anlamına gelmektedir. Ayrıca ayetin sonundaki, Allah’a ve Peygambere itaat edip uyma ifadesiyle de Allah’ın ve Peygamberin istediği gibi örtünme mesajı verilmektedir. Eğer Allah’ın bir emri olarak Hz. Peygambere uyulacaksa o zaman örtünmeyi de onun eşleri ve kızları, başka bir ifadeyle sahabe kadınlar gibi yapmak gerekir. Şu ayet de mümin kadına bir rota çizmektedir: “Ey Peygamber! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin hanımlarına, evden dışarı çıkacakları zaman dış giysilerine üzerlerine almalarını söyle. Bu, onların özgür ve iffetli kadınlar olarak tanınıp rahatsız edilmemeleri için en uygun olan bir davranıştır. Unutmayın ki, Allah çok affedici, çok merhametlidir (Ahzap,59). Görüldüğü gibi bu ilahi beyan, mümin kadından bir duruş beklemekte ve dişiliğiyle değil de kişiliğiyle öne çıkmasını istemektedir. Ne var ki, kadının başını örtmesiyle iş bitmemekte, tam aksine iş asıl o zaman başlamaktadır. Çünkü mümin, taşıdığı İslami kimliğin hakkını vermekle yükümlüdür. İşte mümin bu yükümlülüğü özenle yerine getirmelidir ki, temsilcisi olduğunu görsel olarak dışa vurduğu İslam’a bir söz gelmesin. Bunun yanında başını örtmeyen kadını din dışı ilan etmek gibi bir bağnazlıktan da sakınmak gerekir. Çünkü insanların hiçbiri yargı makamında değildir. Sonuçta davranışlarından dolayı insanları yargılayıp kimin gerçek mümin olduğuna karar verecek olan sadece Allah’tır. Zira en sonunda hesap vermek üzere varacağımız yer O’nun huzurudur (Yasin,83). Ahmet OKUTAN