Bozkırdan şehirlere, Orhun’dan Anadolu’ya uzanan bir medeniyetin izleri hâlâ ayakta. Mesele onları görmek değil; ne anlattıklarını anlayabilmek. Türk tarihine yalnızca savaşların, hükümdarların ve kurulan devletlerin kronolojisi olarak bakanlar, Türk milletinin asıl hikâyesini kaçırırlar. Çünkü Türk tarihi yalnızca kılıçla yazılmadı.
Taşa kazındı.
Kitabelere işlendi.
Şehirlerin taşlarına, kubbelerin gölgelerine, camilerin avlularına, kalelerin burçlarına, mezar taşlarına, halıların motiflerine, kopuzun tellerine ve nesilden nesile aktarılan kelimelere işlendi. Bir milletin büyüklüğü yalnızca kaç kilometrekare toprak fethettiğiyle ölçülmez. Asıl büyüklük, üzerinden yüzyıllar geçmesine rağmen bıraktığı izin hâlâ okunabiliyor olmasıdır. Türk milleti işte böyle bir iz bıraktı. Ve bugün, o izin üzerinde yürüyen bizlere düşen görev yalnızca geçmişle övünmek değil; o mirasın hakkını verecek bir gelecek inşa etmektir.
ORHUN’DAN BUGÜNE BİR MİLLETİN SÖZÜ
Türk milletinin devlet ve millet anlayışını anlamak isteyen bir insanın ilk bakması gereken yerlerden biri Orhun Vadisi’dir. Çünkü orada yalnızca taşlar yoktur. Orada bir milletin kendisine bıraktığı vasiyet vardır. Bilge Kağan’ın, Kül Tigin’in ve Tonyukuk’un adları bugün hâlâ okunuyorsa bunun sebebi yalnızca onların hükümdar veya komutan olmaları değildir. Onlar, milletin nasıl ayakta kalacağını anlatan bir devlet hafızası bıraktılar. Orhun Yazıtlarında yalnızca geçmiş anlatılmaz. Millete uyarı vardır. Devlete sorumluluk vardır. Yöneticilere hesap vardır. Geleceğe karşı görev vardır.
Ve belki de en önemlisi, Türk milletinin kendi tarihinin öznesi olduğu bilinci vardır.
Taşa kazınan o sözler bugün de bize aynı soruyu soruyor:
Bizden sonra gelecek nesillere ne bırakacağız?
TÜRKLERİN İZİ SINIRLARA SIĞMAZ
Türk tarihini bugünün siyasi sınırlarıyla okumak, binlerce yıllık bir medeniyeti birkaç harita çizgisine hapsetmektir. Türk dünyasının tarihî coğrafyası çok daha geniştir. Altaylardan Tanrı Dağları’na… Orhun’dan Balasagun’a… Kaşgar’dan Semerkant’a… Buhara’dan Merv’e… Hazar’ın ötesinden Anadolu’ya… Kafkaslardan Balkanlara…
Ve İstanbul’dan yeniden Orta Asya’nın kalbine uzanan büyük bir tarihî güzergâhtan söz ediyoruz. Bu coğrafyada devletler değişti. Hanedanlar değişti. Sınırlar değişti. Ama kültürel hafıza tamamen silinmedi. Çünkü Türk milletinin en büyük güçlerinden biri, farklı coğrafyalarda kendisini yeniden inşa edebilme kabiliyetiydi. Karahanlılar döneminde İslamiyet ile Türk devlet geleneği yeni bir sentez oluşturdu. Selçuklular Anadolu’yu yalnızca fethetmedi; Anadolu’ya Türk-İslam medeniyetinin mührünü vurdu. Osmanlı, üç kıtaya yayılan büyük bir devlet düzeni kurdu. Ve Türkiye Cumhuriyeti, bütün bu tarihî birikimin ardından millî egemenlik esasına dayanan modern Türk devletini kurdu. Bu tarih bir kopuşlar zinciri değil, aynı zamanda birikimler zinciridir.
KAŞGARLI MAHMUD’DAN BUGÜNE: DİLİMİZİ KAYBEDERSEK HAFIZAMIZI DA KAYBEDERİZ
Bir milletin hafızasının en güçlü taşıyıcısı nedir? Dil. Devletler yıkılabilir. Sınırlar değişebilir. Şehirler işgal edilebilir. Fakat bir millet kendi dilini yaşatabildiği sürece geçmişiyle bağını tamamen koparmış sayılmaz. Kaşgarlı Mahmud’un Dîvânu Lugâti’t-Türk’ü bu nedenle yalnızca bir sözlük değildir. O eser, Türk dünyasının ortak dil hafızasının tarihî belgelerinden biridir. Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig’i de yalnızca bir eser değildir. Devlet yönetiminden ahlaka, adaletten insan ilişkilerine kadar Türk devlet düşüncesinin önemli bir aynasıdır. Bugün Türk dünyasının farklı bölgelerinde farklı ağızlar, lehçeler ve alfabeler kullanılıyor olabilir. Ama ortak kök hâlâ oradadır. Bu nedenle Türk dünyasının geleceği konuşulurken ekonomi, savunma sanayii, ticaret koridorları ve enerji kadar dil ve kültür politikaları da konuşulmalıdır. Çünkü kültürel bağ zayıflarsa siyasi ve ekonomik bağların da uzun vadeli bir zemine oturtulması zorlaşır.
ŞEHİRLER DE KONUŞUR
Semerkant’a giden biri yalnızca bir şehir görmez. Buhara’ya giden yalnızca tarihî yapılar görmez. Merv’e, Hive’ye, Taşkent’e, Türkistan’a, Konya’ya veya İstanbul’a bakan yalnızca taş ve kubbe görmez. Bir medeniyetin izlerini görür. Türkler şehir kurdular. Şehirleri dönüştürdüler. Kervansaraylar inşa ettiler. Medreseler kurdular. Köprüler yaptılar. Su yolları açtılar. Kütüphaneler oluşturdular. Bilimi, sanatı, mimariyi ve ticareti devlet düzeninin parçası hâline getirdiler. Bugün geçmişin büyük şehirlerine baktığımızda karşımıza çıkan şey yalnızca ihtişam değildir. Orada bir medeniyet tasavvuru vardır. Ve o tasavvurun temelinde yalnızca fethetmek değil, inşa etmek vardır. Çünkü Türk’ün tarihî yürüyüşü yalnızca kılıçla değil; kalemle, ilimle, sanatla ve teşkilatla da ilerlemiştir.
KOPUZUN SESİ, BOZKURDUN İZİ, TUĞUN GÖLGESİ
Türk kültürünü yalnızca devlet arşivlerinde aramak da büyük bir yanılgıdır. Türk kültürü halkın hafızasında yaşamaya devam eder. Düğünlerde… Bayramlarda… Destanlarda… Türkülerde… Halı motiflerinde… El sanatlarında… Yemeklerde… Atlı oyunlarda… Kopuzun sesinde… Dede Korkut’un hikâyelerinde… Ve yüzyıllardır aktarılan sözlerde…
Bunların her biri birer kültürel hafıza taşıyıcısıdır. Dede Korkut’un dünyası bize yalnızca kahramanlık hikâyeleri anlatmaz. Aileyi anlatır. Toplumu anlatır. Sadakati anlatır. Cesareti anlatır. Sorumluluğu anlatır. Millet olmanın ne demek olduğunu anlatır.
İşte bu nedenle kültür, geçmişte kalmış bir folklor değildir. Kültür, bir milletin gelecekte kim olarak kalacağını belirleyen en önemli unsurlardan biridir.
TÜRK DÜNYASI, ORTAK HAFIZASINI YENİDEN KEŞFETMELİDİR
Bugün Türk devletleri arasında her zamankinden daha güçlü bir iletişim imkânı var. Ulaşım gelişti. Ticaret gelişti. Teknoloji gelişti. İletişim sınırları aşındırdı. Gençler birbirlerini daha kolay tanıyabiliyor. Fakat bütün bunların yanında çok daha önemli bir mesele var: Birbirimizi sadece bugünün devletleri olarak mı göreceğiz, yoksa ortak bir tarihî hafızanın parçaları olarak mı okuyacağız? Azerbaycan’ın Karabağ’ında… Kazakistan’ın bozkırlarında… Kırgızistan’ın Tanrı Dağları’nda… Özbekistan’ın kadim şehirlerinde… Türkmenistan’ın tarihî mirasında… Doğu Türkistan’ın kadim Türk kültür izlerinde… Türkiye’nin Anadolu ve Trakya coğrafyasında… Farklı hikâyeler kadar ortak hatıralar da vardır. Bu ortaklık romantik bir söylemden ibaret değildir. Dil, tarih, kültür, sanat, edebiyat ve ortak hafıza üzerine inşa edilecek kalıcı bir gelecek projesidir. Türk dünyasının geleceği, geçmişini birbirinden kopuk parçalar hâlinde değil; birbirini tamamlayan bir bütün olarak okuyabilmesine bağlıdır.
ECDADIN MİRASI BİR MÜZEDE SERGİLENMEK İÇİN BIRAKILMADI
Burada çok önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. Ecdadın mirasına sahip çıkmak, yalnızca eski eserlerin önünde fotoğraf çektirmek değildir. Bir kitabeyi okuyamıyorsak… Bir tarihî eserin neden yapıldığını bilmiyorsak… Kendi destanlarımızı başka milletlerin anlatıları kadar tanımıyorsak… Çocuklarımıza kendi tarihlerini aktaramıyorsak… O zaman geçmişimize sahip çıktığımızı söylemek kolaycılık olur. Miras, sorumluluk demektir.
Ecdadın bıraktığı eserler bize yalnızca gurur vermek için değil, görev vermek için vardır. Orhun bize devlet aklını hatırlatır. Kutadgu Bilig adaleti hatırlatır. Dîvânu Lugâti’t-Türk dilimizi hatırlatır. Türkistan bize manevi ve kültürel derinliğimizi hatırlatır. Anadolu’daki eserler köklerimizin nasıl yeni bir coğrafyada yeniden filizlendiğini gösterir. Çanakkale ve Millî Mücadele ise bağımsızlığın bedelini hatırlatır. Bütün bu mirasın ortak mesajı şudur:
Bir millet, kendisini unutmadığı müddetçe tarih sahnesinden silinmez.
BUGÜNÜN TÜRK GENCİNE DÜŞEN GÖREV
Bugünün Türk genci, ecdadının hayatını yalnızca sosyal medyada anma günlerinde hatırlayan bir nesil olmamalıdır. Tarihini okumalı. Dilini bilmeli. Kültürünü tanımalı. Dünyayı takip etmeli. Bilim üretmeli. Teknoloji geliştirmeli. Devlet aklını anlamalı.
Ve en önemlisi, millî kimliği ile çağdaş dünyanın gereklerini birbirinin düşmanı olarak görmemelidir. Çünkü Türk milletinin tarihindeki en büyük başarılar, geçmişe körü körüne bakarak değil; geçmişten güç alıp geleceğe yürüyerek ortaya çıktı. Bugün de ihtiyacımız olan budur. Geçmişin kopyası olmak değil. Geçmişin mirasını geleceğin gücüne dönüştürmek.
TAŞA KAZINAN İZİ SİLMEK KOLAY DEĞİL
Binlerce yıl boyunca Türkler defalarca büyük imparatorluklar kurdu. Bazıları yıkıldı. Bazıları tarihe karıştı. Ama milletin kendisi yaşamaya devam etti. Çünkü Türk tarihinin asıl devamlılığı, tek tek devletlerden daha derindir. Devletler değişir. Hanedanlar değişir. Siyasi sistemler değişir. Fakat milletin hafızası yaşarsa tarih devam eder. Bugün bize düşen de tam olarak budur. Geçmişi kutsal bir vitrin hâline getirmek değil. Geçmişi anlamak. Yanlışlarımızdan ders çıkarmak. Başarılarımızdan güç almak. Kültürümüzü yaşatmak. Dilimize sahip çıkmak. Türk dünyasıyla bağlarımızı güçlendirmek.
Ve gelecek nesillere, bizim de üzerine yeni bir şeyler koyduğumuz bir miras bırakmak. Çünkü bizden önce gelenler bize yalnızca toprak bırakmadı. Bir isim bıraktı. Bir dil bıraktı. Bir kültür bıraktı. Bir devlet anlayışı bıraktı. Bir mücadele ruhu bıraktı.
Ve en önemlisi, var olma iradesi bıraktı.
İZ BIRAKMAK BİZE MİRASTIR
Bugün Orhun’daki taşlara baktığımızda aslında geçmişe bakmıyoruz. Kendimize bakıyoruz. Binlerce yıl önce bir milletin taşlara kazıdığı sözler, bugün hâlâ okunabiliyorsa bunun sebebi taşların güçlü olması değildir. Hafızanın güçlü olmasıdır. Şimdi sıra bizde.
Bizim neslimiz de tarihin önünde bir gün hesap verecek. Bizden sonra gelenler bugün yaptıklarımıza bakacak. “Onlar kendilerine bırakılan mirasla ne yaptı?” diye soracak. Cevabımız güçlü olmalıdır: Türk tarihini unutmadık. Türk kültürünü yaşattık. Türk dünyasıyla bağlarımızı güçlendirdik. Dilimize sahip çıktık. Ecdadın bıraktığı izleri geleceğe taşıdık. Ve bize bırakılan mirasın üzerine kendi izimizi bıraktık.
Çünkü mesele yalnızca ecdadın bıraktığı izleri takip etmek değildir. Mesele, bir gün bizim de ardından gelecek nesillere gösterebileceğimiz yeni izler bırakabilmektir. Orhun’dan yükselen ses hâlâ duyuluyor. Tanrı Dağları hâlâ orada. Türkistan hâlâ bizim hafızamızda. Anadolu hâlâ Türk milletinin yurdudur. Ve Türk dünyasının dört bir yanında aynı tarihî hafızanın farklı yankıları yaşamaktadır.
Bizim görevimiz o yankıları susturmak değil; aynı ülkünün etrafında yeniden buluşturmaktır.
TAYVAN BOĞAZI’NDA FIRTINA: YENİ DÜNYA SAVAŞI PASİFİK’TE Mİ BAŞLAYACAK?
Çin’in hedefi yalnızca Tayvan değil. Hedef, Pasifik’teki Amerikan düzenini kırmak. Dünya bir kez daha savaşın eşiğinde. Ancak bu kez cephe Ukrayna değil. Bu kez mesele Gazze değil. Bu kez namluların çevrildiği yer, dünyanın diğer ucunda; Çin ile Tayvan arasındaki dar ama stratejik Tayvan Boğazı. Ve burada yaşanacak bir savaş, yalnızca Pekin ile Taipei’nin hesaplaşması olmayacaktır. Çünkü Tayvan meselesinin arkasında Çin’in yükselişi, ABD’nin Pasifik hâkimiyeti, Japonya’nın yeniden silahlanması, küresel çip ekonomisi, deniz ticaret yolları ve yeni dünya düzeninin kurulması gibi birbirinden büyük başlıklar var.
Bu yüzden açık konuşalım:
Tayvan, bir ada değildir.
Tayvan, 21. yüzyılın küresel güç savaşının merkezlerinden biridir.
Ve Pasifik’te bugün yaşananlar, yarının savaşının hazırlıkları olabilir.
ÇİN’İN SABRI TÜKENMİYOR; STRATEJİSİ DERİNLEŞİYOR
Pekin’in Tayvan politikası yalnızca askerî güç gösterisinden ibaret değil. Tam tersine.
Çin’in en tehlikeli tarafı, savaşa hemen başvurmak zorunda olmadığını bilmesidir. Çin’in önünde çok daha karmaşık bir seçenekler dizisi var:
Ekonomik baskı…
Diplomatik izolasyon…
Siber saldırılar…
Dezenformasyon…
Deniz kuşatması…
Sahil güvenlik operasyonları…
Askerî tatbikatlar…
Ve gerektiğinde doğrudan işgal.
Yani Pekin’in önünde tek bir savaş planı yok.
Bir savaş merdiveni var.
Ve Çin bu merdivenin basamaklarını istediği zaman yükseltebilir. Nitekim uzman analizlerinde Çin’in Tayvan’a karşı doğrudan işgalden önce sahil güvenlik ve diğer hukuk uygulayıcı kurumlar üzerinden bir “karantina” uygulamasına başvurabileceği değerlendiriliyor. Böyle bir senaryoda Pekin, Tayvan’ı tamamen ablukaya aldığını ilan etmek yerine, adaya girip çıkan gemilere Çin’in kurallarını dayatmaya çalışabilir. Bu stratejinin tehlikesi tam olarak burada. Çünkü Çin savaş ilan etmeden savaşabilir.
SAVAŞIN İLK FÜZESİ FÜZE OLMAYABİLİR
Bir gün Tayvan açıklarında Çin sahil güvenlik gemilerinin arttığını düşünün. Ardından bazı gemilere “denetim” uygulanıyor. Sonra Tayvan limanlarına giden ticaret gemilerinden Çin makamlarına bildirim yapmaları isteniyor. Ardından bazı bölgeler “güvenlik gerekçesiyle” deniz trafiğine kapatılıyor. Çin bunu savaş olarak tanımlamıyor. Tayvan ise bunun bir abluka olduğunu söylüyor. ABD müdahale ederse Çin: “İç işlerimize müdahale ediliyor.” diyecek.
ABD müdahale etmezse? Çin fiilen Tayvan çevresindeki kontrol alanını genişletmiş olacak. İşte Pekin’in en tehlikeli avantajı burada ortaya çıkıyor: Belirsizlik.
Savaş ile barış arasındaki çizgiyi ortadan kaldırmak.
Düşmana ateş etmeden onu geri adım atmaya zorlamak.
Bu, 21. yüzyıl savaşının yeni biçimidir.
TAYVAN’IN CEVABI: “TESLİM OLMAYACAĞIZ”
Taipei de bunun farkında. Tayvan 2027 savunma bütçesini 1,1225 trilyon Tayvan dolarına, yani yaklaşık 35 milyar dolara çıkarmayı planlıyor. Bu rakam GSYH’nin yüzde 3’ünün üzerinde. Taipei aynı zamanda drone, füze, denizaltı ve asimetrik savaş kapasitesine yatırım yapıyor. Bu yalnızca savunma harcaması değildir. Bu bir siyasi mesajdır: “Çin saldırırsa kolay lokma olmayacağız.” Tayvan’ın son askerî tatbikatlarında olası Çin ablukasını kırma senaryolarının çalışılması da bunun göstergesi. Daha da önemlisi, Tayvan artık yalnızca askerî birliklerini değil, toplumun tamamını savaşa hazırlamaya çalışıyor.
İnternet kesintileri…
Alternatif haberleşme sistemleri…
Sivil savunma…
İnsansız sistemler…
Kritik altyapı güvenliği…
Tayvan, Ukrayna savaşından çok önemli bir ders çıkarmış durumda:
Modern savaşta ilk hedef yalnızca asker değildir.
Elektrik şebekesi hedef olabilir.
İnternet hedef olabilir.
Denizaltı kabloları hedef olabilir.
Bankacılık sistemi hedef olabilir.
Uydu iletişimi hedef olabilir.
Ve en önemlisi:
Toplumun savaşma iradesi hedef olabilir. Tayvan’ın 2026’da internet kesintisi senaryolarını dahi geniş çaplı tatbikatlara dahil etmesi bunun açık göstergesi.
ABD’NİN KIRMIZI ÇİZGİSİ NEREDE?
Asıl soru burada başlıyor. Çin Tayvan’a saldırırsa Amerika Birleşik Devletleri ne yapacak?
Washington’un cevabı, yalnızca Tayvan’ın kaderini değil, Amerikan hegemonyasının geleceğini de belirleyebilir. ABD müdahale ederse: Çin ile doğrudan çatışma riski ortaya çıkar. ABD müdahale etmezse: Asya’daki müttefikleri Washington’un güvenlik taahhütlerini sorgulamaya başlayabilir.
Japonya bunu sorgular.
Güney Kore bunu sorgular.
Filipinler bunu sorgular.
Avustralya bunu sorgular.
Ve daha önemlisi:
Dünya, Amerika’nın Pasifik’teki caydırıcılığının gerçekten ne kadar güçlü olduğunu görür.
Bu nedenle Tayvan’ın kaderi yalnızca Tayvan’ı ilgilendirmiyor. Tayvan Boğazı, aynı zamanda Washington ile Pekin arasındaki güç testinin sahnesidir.
JAPONYA SADECE İZLEMEYECEK
Çin’in Tayvan’a yönelik herhangi bir askerî operasyonunda Japonya’nın pozisyonu kritik olacaktır. Çünkü Tayvan, Japonya’nın güvenlik kuşağının hemen güneyinde bulunuyor.
Japonya açısından mesele basit: Çin Tayvan’ı kontrol ederse, Çin’in Batı Pasifik’teki stratejik derinliği büyüyecek. Bu da Japonya’nın güvenlik hesabını doğrudan değiştirecek. Bu nedenle Tokyo’nun son yıllarda savunma kapasitesini artırması tesadüf değildir. Pasifik’te yeni bir askerî denge oluşuyor. Bir tarafta Çin. Diğer tarafta ABD-Japonya ittifakı.
Ve bu iki güç arasındaki boşlukta Tayvan. İşte dünyanın en tehlikeli üçgenlerinden biri budur.
ASIL SAVAŞ CEPHEDE DEĞİL, ÇİP FABRİKALARINDA
Tayvan’ın stratejik değerini anlamak için haritaya değil, teknoloji sektörüne bakmak gerekiyor.
Yarı iletkenler. Yapay zekâ. Savunma sanayii. Otomotiv. Akıllı telefonlar. Veri merkezleri.
Küresel teknoloji ekonomisinin damarları Tayvan’dan geçiyor.
Bu nedenle Tayvan’da çıkacak bir savaşın ilk ekonomik kurbanı yalnızca Taipei olmayacaktır. Dünya ekonomisi olacaktır. Tayvan’ın çip üretim kapasitesinin küresel tedarik zincirindeki ağırlığı nedeniyle savaş, abluka veya uzun süreli deniz taşımacılığı kesintisi; teknoloji sektöründen otomotive, yapay zekâ altyapısından savunma sanayiine kadar geniş bir ekonomik şok yaratabilir. Tayvan’ın bugün çip diplomasisini ABD ve Avrupa ile ilişkilerini güçlendirmek için kullanması da bu stratejik değerin farkında olduğunu gösteriyor. Bugünün savaşı artık petrol kuyularını ele geçirmekten ibaret değil. Çip fabrikasını kontrol eden, geleceğin ordusunu ve ekonomisini kontrol eder.
RUSYA NEREDE DURACAK?
Bir başka kritik aktör ise Moskova. Çin ile Rusya arasındaki stratejik ortaklığın Tayvan krizinde ne ölçüde askerî desteğe dönüşeceği belirsiz. Fakat Moskova’nın böyle bir krizden ekonomik ve jeopolitik fayda sağlama ihtimali çok yüksek. Çünkü ABD’nin dikkatinin Pasifik’e yoğunlaşması, Washington’un Avrupa ve Ukrayna’daki kapasitesini yeniden dağıtmasını gerektirebilir. Bu da Rusya’nın Avrupa’daki manevra alanını genişletebilir. Dolayısıyla Tayvan savaşı çıkarsa cephe yalnızca Tayvan Boğazı olmayabilir. Avrupa’dan Orta Doğu’ya kadar birçok bölgede jeopolitik hesaplar yeniden yapılabilir. Dünya bir cephede savaşırken diğer cephelerin sessiz kalacağını düşünmek, 21. yüzyılın jeopolitiğini anlamamak olur.
TÜRKİYE BU SAVAŞIN NERESİNDE?
Şimdi gelelim Türkiye’ye. Ankara’nın Tayvan krizine bakarken yapması gereken ilk hata, bu meseleyi “bize çok uzak” görmektir. Artık dünya o kadar uzak değil. Pasifik’te atılan bir füzenin ekonomik etkisi İstanbul’a gelebilir. Bir çip fabrikasının durması Türkiye’deki sanayiyi etkileyebilir. Deniz taşımacılığındaki kriz enerji fiyatlarını değiştirebilir. Dolar, euro, petrol, navlun ve teknoloji maliyetleri aynı anda hareketlenebilir. Fakat Türkiye’nin meselesi yalnızca ekonomi de değildir.
Türkiye, Türk dünyası ile Asya arasında jeopolitik bir köprü olma iddiasındaysa Pasifik’teki güç mücadelesini dikkatle okumak zorundadır. Çünkü Çin’in yükselişi, Orta Asya’nın geleceğini de etkiliyor. Rusya’nın gücü, Çin’in ekonomik nüfuzu ve Türk Devletleri Teşkilatı’nın yükselen rolü aynı jeopolitik haritanın parçalarıdır. Türkiye’nin gelecekteki stratejik hedeflerinden biri de yalnızca Batı ile ilişkilerini korumak değil, Avrasya’daki hareket alanını genişletmek olmalıdır.
Bu nedenle Ankara’nın Washington-Pekin rekabetinde edilgen bir izleyici olmaması gerekir.
Türkiye’nin ihtiyacı blok siyaseti değil; stratejik özerkliktir.
TAYVAN SAVAŞI ÇIKARSA İLK KAZANAN KİM OLUR?
Belki de en çarpıcı soru budur.
Cevap:
Savaşı ilk kazanan olmayabilir. Çünkü böyle bir savaşın gerçek sonucu, hangi ordunun daha fazla toprak aldığıyla ölçülmeyecek. Kim küresel ticaret yollarını kontrol edecek? Kim teknoloji zincirlerini kontrol edecek? Kim müttefiklerini yanında tutacak? Kim ekonomik yaptırımlara dayanacak? Kim kamuoyunu yönlendirecek? Kim savaşın maliyetini kendi toplumuna kabul ettirecek? Asıl savaş bunlar üzerinden yürütülecek. Çin Tayvan’ı işgal edip kazanabilir. ABD Çin’i püskürtebilir. Tayvan bağımsızlığını koruyabilir. Ama savaşın sonunda küresel ekonomi çökerse herkes kaybeder. Bu nedenle Tayvan krizi, klasik bir savaş denkleminden çok daha büyük bir mesele.
ÜÇ SENARYO, ÜÇ FELAKET
Önümüzde üç temel senaryo var.
Gri Bölge Savaşı
Çin doğrudan işgal etmez. Sahil güvenlik, deniz milisleri, siber saldırılar, ekonomik baskı ve askerî tatbikatlarla Tayvan’ı sürekli baskı altında tutar. Bu en uzun soluklu senaryodur.
Karantina ve Abluka
Çin Tayvan’ın deniz ve hava trafiğini kontrol etmeye çalışır. Gemileri durdurur. Denetim uygular. Ticaret akışını bozar. Enerji tedarikini baskı altına alır. Bu senaryo savaş ile barış arasındaki çizgiyi ortadan kaldırır.
Tam İşgal
Çin doğrudan askerî harekâta başlar. Ve o andan itibaren mesele Çin-Tayvan savaşı olmaktan çıkar.
ABD devreye girerse: Çin-ABD savaşı.
Japonya devreye girerse: Pasifik savaşı.
Siber saldırılar başlarsa: Küresel dijital savaş.
Çip tedariki kesilirse: Ekonomik savaş.
Enerji ve ticaret yolları bozulursa: Küresel ekonomik kriz.
İşte korkulması gereken tablo budur.
PASİFİK’TE BİR FIRTINA BÜYÜYOR
Bugün dünyanın önemli bir bölümü Tayvan meselesini hâlâ uzak bir coğrafyanın problemi olarak görüyor. Bu büyük bir yanılgıdır. Çünkü mesele artık Tayvan değildir. Mesele: Çin’in yükselen gücü ile Amerikan liderliğindeki dünya düzeninin çarpışmasıdır. Pekin kendi çevresinde yeni bir güç düzeni kurmak istiyor. Washington mevcut düzeni korumaya çalışıyor. Tokyo yeniden askerî kapasitesini büyütüyor. Taipei hayatta kalmaya hazırlanıyor. Moskova ise bu büyük hesaplaşmanın yaratacağı boşlukları kolluyor. Ve bütün bu aktörlerin ortasında küçücük bir ada, dünyanın en büyük güçlerinin hesaplaşmasının merkezine oturuyor. Bu nedenle Tayvan’a bakarken yalnızca Tayvan’ı görmeyelim. Çin’i görelim. ABD’yi görelim. Japonya’yı görelim. Rusya’yı görelim. Çip savaşını görelim. Yeni dünya düzenini görelim. Çünkü 20. yüzyılın dünya savaşları Avrupa’da başladı.
yüzyılın büyük güç savaşı ise Pasifik’te başlayabilir. Ve eğer o savaş başlarsa, hiçbir ülke kendisini “uzakta” sanmasın. Çünkü modern savaşın menzili artık füzenin menzili değildir. Modern savaşın menzili küreselleşmiş dünyanın tamamıdır. Tayvan Boğazı’nda yükselen her gerilim, aslında yeni dünya düzeninin fay hatlarında meydana gelen bir sarsıntıdır.
Ve tarihin bize öğrettiği en önemli gerçek şudur:
Fay hattındaki küçük bir çatlak, bazen bütün kıtayı sarsacak depremden önce gelir.
TÜRK OLMAK YETMEZ: TÜRK KALMAK İÇİN MÜCADELE ETMEK GEREKİR
Ruhi Çenet’in Hasidik Yahudiler üzerine hazırladığı belgesel yalnızca kapalı bir topluluğun hayatını göstermiyor. Bize çok daha büyük bir soruyu soruyor: Bir millet, küreselleşen dünyanın ortasında kendi kimliğini nasıl koruyacak?
New York…
Dünyanın finans merkezlerinden biri.
Gökdelenlerin, Wall Street’in, Hollywood kültürünün, dijital teknolojinin ve küresel tüketim düzeninin sembol şehirlerinden biri.
Ama bu şehrin içerisinde, modern dünyanın bütün baskısına rağmen kendi inançlarını, geleneklerini, aile düzenlerini ve topluluk yapılarını korumaya çalışan Hasidik topluluklar var.
Ruhi Çenet’in hazırladığı belgesel sayesinde milyonlarca insan bu dünyayı gördü.
Ve aslında karşımıza çok daha önemli bir mesele çıktı:
Kimliğini korumak mümkün mü?
Cevap açık:
Evet.
Ancak bunun için yalnızca konuşmak yetmiyor.
İrade gerekiyor.
Disiplin gerekiyor.
Kurum gerekiyor.
Aile gerekiyor.
Eğitim gerekiyor.
Ve en önemlisi, kimliğin gelecek nesillere aktarılması gerekiyor.
Türk milletinin önündeki en büyük tehlikelerden biri artık sınırlarımızın ötesinden gelen klasik işgal değildir.
Bugünün dünyasında toplumlar yalnızca tankla, tüfekle veya orduyla teslim alınmıyor.
Kültürle teslim alınıyor.
Dille teslim alınıyor.
Medya ile teslim alınıyor.
Algoritmalarla teslim alınıyor.
Tüketim kültürüyle teslim alınıyor.
Çocukların ekranlarına giren içeriklerle teslim alınıyor.
Bugün bir çocuğun zihnine dünyanın herhangi bir yerinden ulaşmak mümkün.
Bir telefon ekranı, bazen binlerce kilometrelik bir propaganda hattından daha güçlü.
İşte asıl mücadele burada başlıyor.
Çünkü bir milletin gençliği kendi tarihinden, kendi kültüründen, kendi kahramanlarından ve kendi medeniyetinden koparılırsa o milletin sınırları kâğıt üzerinde kalır.
HASİDİKLERİN BİZE GÖSTERDİĞİ GERÇEK
Hasidik toplulukların yaşam biçimlerinin her unsurunu doğru kabul etmek zorunda değiliz.
Onların hayat tarzını olduğu gibi Türk milletine model olarak sunmak da doğru değildir.
Fakat bir gerçeği görmezden gelemeyiz:
Kimliklerini korumak konusunda son derece güçlü bir kültürel disiplin oluşturmuşlardır.
Aileyi merkeze alan bir yapı…
Kendi eğitim sistemleri…
Güçlü cemaat dayanışması…
Geleneklerin yeni nesillere aktarılması…
Dini ve kültürel ritüellerin günlük hayatın parçası olması…
Bütün bunlar bize şunu gösteriyor:
Kimlik, yalnızca sloganla korunmaz.
Kimlik yaşanır.
Kimlik öğretilir.
Kimlik aktarılır.
Kimlik kurumlaştırılır.
PEKİ BİZ NE YAPIYORUZ?
Şimdi dönüp kendimize bakalım.
Çocuklarımız Türk tarihini ne kadar biliyor?
Dede Korkut’u kaç gencimiz okudu?
Kut anlayışını, Türk devlet geleneğini, Ergenekon’u, Bilge Kağan’ı, Mete Han’ı, Alparslan’ı, Fatih’i, Mustafa Kemal Atatürk’ü kaç gencimiz gerçekten anlayarak öğreniyor?
Türk dünyasının haritasını kaç gencimiz açıp inceliyor?
Kerkük’ü, Tebriz’i, Bakü’yü, Kazan’ı, Kırım’ı, Doğu Türkistan’ı kaç gencimiz yalnızca sosyal medya paylaşımı olarak değil, tarihî ve jeopolitik gerçeklik olarak biliyor?
Daha acısı:
Türkçeyi kaç çocuğumuz doğru konuşuyor?
Bir milletin çocuğu kendi dilini küçümsemeye başladıysa, orada alarm zilleri çalıyor demektir.
BİZİM MÜCADELEMİZ KÜLTÜREL MÜCADELEDİR
Bugün Türk milliyetçiliğini yalnızca bayrak asmak, marş söylemek ve belirli günlerde sosyal medya paylaşımı yapmak zannedenler büyük bir yanılgı içerisindedir.
Milliyetçilik bundan çok daha ağır bir sorumluluktur.
Çocuğuna Türkçe öğretmektir.
Tarihini öğretmektir.
Kitap okutmaktır.
Bilim üretmektir.
Teknoloji geliştirmektir.
Sanat yapmaktır.
Kendi medyasını kurmaktır.
Kendi akademisini oluşturmaktır.
Türk dünyasını tanımaktır.
Kendi kültürünü çağın araçlarıyla geleceğe taşımaktır.
Ve en önemlisi:
Türk gençliğinin zihnini başkalarının algoritmalarına teslim etmemektir.
Bugünün Türk milliyetçisi, yalnızca meydanlarda değil; laboratuvarda, üniversitede, fabrikada, bilgisayar başında, kitaplığında ve kültür merkezinde de mücadele etmek zorundadır.
TURAN SADECE HARİTADA ÇİZİLEN SINIRLAR DEĞİLDİR
Turan idealini yalnızca siyasi sınırlar üzerinden konuşmak da eksiktir.
Turan’ın en güçlü zemini ortak kültürdür.
Ortak dil…
Ortak tarih…
Ortak hafıza…
Ortak medeniyet bilinci…
Ortak gelecek tasavvuru…
Eğer Türk dünyasının gençleri aynı şarkıları dinliyor ama birbirlerinin tarihini bilmiyorsa;
aynı sosyal medya platformlarını kullanıyor ama ortak kültürel bağlarını tanımıyorsa;
aynı dili konuşuyor ama ortak bir gelecek fikrine sahip değilse;
sadece harita üzerinde Turan’dan bahsetmenin hiçbir anlamı yoktur.
Turan önce zihinlerde kurulacaktır.
Sonra kültürde.
Sonra ekonomide.
Sonra teknolojide.
Ve zamanı geldiğinde siyasette.
BİZE DÜŞEN HASİDİKLERİ TAKLİT ETMEK DEĞİL, DERS ÇIKARMAKTIR
Burada çok net olalım.
Türk milletinin kendi kimliğini koruması için başka bir topluluğu taklit etmesine ihtiyacı yoktur.
Bizim binlerce yıllık devlet geleneğimiz var.
Köklü bir dilimiz var.
Muazzam bir tarihimiz var.
Dünyanın farklı coğrafyalarında iz bırakmış bir medeniyet birikimimiz var.
Bizim meselemiz kimlik aramak değil.
Sahip olduğumuz kimliğin kıymetini bilmek ve onu gelecek nesillere aktarmaktır.
Bize gereken şey geçmişe kapanmak da değildir.
Tam tersine:
Kökü geçmişte, gözü gelecekte olan bir Türk gençliği yetiştirmektir.
Teknolojiyi reddeden değil, teknolojiyi üreten.
Dünyadan kopan değil, dünyaya yön veren.
Başkasının kültürünü taklit eden değil, kendi kültürünü dünyaya anlatan.
Başkasının tarihini ezberleyen değil, kendi tarihini bilen.
Ve en önemlisi kendi milletine güvenen bir nesil…
ASIL SAVAŞ ZİHİNLERDE
Bugün dünyada büyük bir güç mücadelesi yaşanıyor.
Devletler yalnızca enerji kaynakları ve askerî güç üzerinden mücadele etmiyor.
Bilgi için mücadele ediyor.
Teknoloji için mücadele ediyor.
Kültür için mücadele ediyor.
Gençlerin zihni için mücadele ediyor.
Çünkü geleceğin dünyasında en güçlü toplum, yalnızca en fazla silaha sahip olan toplum olmayacak.
Kendi kimliğini koruyabilen, kendi teknolojisini üretebilen ve kendi hikâyesini dünyaya anlatabilen toplum güçlü olacak.
Bu nedenle Ruhi Çenet’in belgeselinden çıkarılması gereken asıl ders Hasidiklerin nasıl yaşadığı değildir.
Asıl ders şudur:
Bir topluluk, dünyanın en modern şehirlerinden birinde bile kendi kimliğini koruyabiliyorsa, Türk milleti kendi kimliğini neden daha güçlü bir şekilde yaşatmasın?
Sorun imkânsızlık değil.
Sorun iradedir.
TÜRK MİLLETİNİN KAYBEDECEK BİR NESLİ YOKTUR
Bizim çocuklarımızın zihnini başkalarına bırakma lüksümüz yok.
TURAN BİR HAYAL DEĞİL, 21. YÜZYILIN JEOPOLİTİK PROJESİDİR
Bazı kelimeler vardır; söylendiğinde yalnızca bir coğrafyayı değil, bir tarihi, bir hafızayı ve bir gelecek tasavvurunu beraberinde getirir.
Turan da böyle bir kelimedir.
Kimi için bir ülküdür, kimi için tarihî bir miras, kimi için ise gerçekleşmesi mümkün olmayan romantik bir düşünce…
Fakat 21. yüzyılın dünyasına biraz daha dikkatli baktığımızda başka bir gerçek ortaya çıkıyor:
Turan artık yalnızca geçmişe ait bir ideal olarak değil, geleceğe dönük bir stratejik vizyon olarak okunmalıdır.
Çünkü dünya değişiyor.
Devletler yeni ticaret yolları kuruyor. Enerji hatları yeniden şekilleniyor. Küresel güç merkezleri yer değiştiriyor. Asya yükseliyor. Avrupa kendi güvenlik mimarisini yeniden inşa ediyor.
Ve bütün bu dönüşümün tam ortasında Türk dünyası bulunuyor.
Bir millet, bir coğrafyadan fazlasıdır
Türk dünyası denildiğinde yalnızca Türkiye’yi düşünmek büyük bir eksikliktir.
Anadolu’dan Kafkasya’ya, Hazar’ın ötesinden Orta Asya’nın bozkırlarına kadar uzanan geniş bir coğrafyada ortak tarih, dil, kültür ve hafızanın farklı biçimlerde yaşayan izleri vardır.
Azerbaycan…
Kazakistan…
Kırgızistan…
Özbekistan…
Türkmenistan…
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti…
Ve Türklerin yaşadığı daha geniş coğrafyalar…
Bu ülkelerin her birinin kendi devlet yapısı, kendi çıkarları ve kendi dış politikası vardır.
Turan fikrini gerçekçi kılacak olan da zaten bütün bu farklılıkları yok saymak değil; ortak çıkarları güçlendirecek bir iş birliği modeli kurmaktır.
Turan demek, bugün için tek bir devlet kurmak zorunda olmak demek değildir.
Turan;
birlikte üretmek, birlikte ticaret yapmak, birlikte ulaşım ağı kurmak, birlikte teknoloji geliştirmek ve gerektiğinde ortak stratejik tavır ortaya koyabilmek demektir.
Hazar’ın iki yakasını birbirine bağlamak
yüzyılda coğrafyanın anlamını değiştiren en önemli unsurlardan biri ulaşım koridorlarıdır.
Bir ülkenin ekonomik gücü artık yalnızca sahip olduğu kaynaklarla değil, o kaynakları dünya pazarlarına hangi hızla ulaştırabildiğiyle de ölçülüyor.
İşte burada Türk dünyasının önünde tarihî bir fırsat bulunuyor.
Anadolu’dan Kafkasya’ya, Azerbaycan üzerinden Hazar’a ve Orta Asya’ya uzanan ulaşım hatları, Türk dünyasının ekonomik bütünleşmesi açısından kritik öneme sahip.
Orta Koridor, yalnızca bir ticaret güzergâhı değildir.
Doğru değerlendirildiğinde Türkiye’yi Türk dünyasına, Türk dünyasını Avrupa’ya bağlayan stratejik bir omurgaya dönüşebilir.
Bu nedenle Türkiye’nin gelecekteki Türk dünyası politikasında demiryolları, limanlar, lojistik merkezler ve dijital altyapı en az diplomatik görüşmeler kadar önemlidir.
Çünkü 21. yüzyılda ülkeleri birbirine bağlayan yalnızca sınırlar değil, koridorlardır.
Enerji: Türk dünyasının görünmeyen gücü
Türk dünyasının sahip olduğu bir başka stratejik avantaj ise enerjidir.
Hazar havzası ve Orta Asya; petrol, doğal gaz ve yenilenebilir enerji kaynakları açısından önemli bir potansiyele sahiptir.
Türkiye ise bu kaynakların Avrupa’ya ulaştırılması noktasında doğal bir geçiş güzergâhıdır.
Bu tablo doğru değerlendirildiğinde ortaya yalnızca ekonomik değil, ciddi bir jeopolitik güç çıkar.
Türkiye’nin hedefi yalnızca enerji koridoru olmak olmamalıdır.
Enerji teknolojilerinde de söz sahibi olmak zorundayız.
Güneş enerjisi, rüzgâr, hidrojen, batarya teknolojileri ve enerji depolama sistemleri gibi alanlarda Türk dünyası ülkeleri arasında ortak yatırımlar gerçekleştirilebilir.
Yani geleceğin Turan’ı yalnızca petrol ve doğal gaz üzerinden değil, temiz enerji ve yüksek teknoloji üzerinden de inşa edilebilir.
Ortak savunma gücü neden olmasın?
Bir başka başlık ise savunma sanayii.
Türkiye’nin son yıllarda geliştirdiği savunma teknolojileri, Türk dünyası açısından önemli bir iş birliği zemini oluşturuyor.
İnsansız sistemlerden elektronik harbe, hava savunmasından deniz platformlarına kadar geniş bir alanda Türkiye’nin kazandığı tecrübe, Türk devletleri arasında savunma sanayii iş birliklerinin gelişmesine katkı sağlayabilir.
Ancak burada hedef bir askerî blok oluşturmak değildir.
Hedef;
Türk devletlerinin kendi güvenlik kapasitelerini artırması ve dışa bağımlılıklarını azaltmasıdır.
Ortak tatbikatlar, teknoloji transferleri, savunma sanayii yatırımları, sınır güvenliği ve siber güvenlik alanlarında daha güçlü iş birlikleri geliştirilebilir.
Çünkü artık savaş yalnızca tanklarla yapılmıyor.
Siber saldırılar, insansız sistemler, elektronik harp, yapay zekâ ve uydu teknolojileri modern güvenliğin ayrılmaz parçaları.
Geleceğin Türk dünyası bu alanlarda geri kalırsa, geçmişteki zaferlerin hiçbir anlamı kalmaz.
Turan’ın en güçlü silahı: Gençlik
Fakat bütün bunlardan daha önemli bir şey var.
İnsan.
Türk dünyasının geleceğini yollar, boru hatları veya savunma sistemleri kadar gençler belirleyecek.
Bugün Türkiye’deki bir genç ile Kazakistan’daki, Azerbaycan’daki veya Özbekistan’daki bir gencin birbirini tanımasını sağlayacak mekanizmalar kurabiliyor muyuz?
Üniversiteler arasında gerçek anlamda ortak programlarımız var mı?
Genç girişimcileri bir araya getiriyor muyuz?
Ortak bilim projeleri yürütüyor muyuz?
Ortak kültür ve medya platformları oluşturabiliyor muyuz?
Asıl mesele burada.
Çünkü Turan önce haritalarda değil, zihinlerde kurulacaktır.
Bir Türk genci kendisini yalnızca Ankara, Bakü, Astana veya Taşkent’in değil; daha büyük bir medeniyet havzasının parçası olarak görebildiğinde gerçek bir bağ kurulmaya başlayacaktır.
Ortak alfabe, ortak iletişim, ortak gelecek
Dil ve kültür alanında atılacak adımlar da stratejik öneme sahiptir.
Türk dünyasında ortak iletişim kapasitesinin artırılması, ortak kültürel projelerin çoğaltılması ve genç nesillerin birbirleriyle daha kolay iletişim kurabilmesi uzun vadede büyük bir dönüşüm yaratabilir.
Burada amaç farklı Türk dillerini ortadan kaldırmak değildir.
Tam tersine, farklılıkları koruyarak ortak anlaşılabilirliği artırmaktır.
Çünkü dil yalnızca iletişim aracı değildir.
Dil, milletin hafızasıdır.
Birbirinin tarihini okuyabilen, birbirinin müziğini dinleyebilen, birbirinin edebiyatını tanıyan ve birbirinin acısını kendi acısı olarak hissedebilen toplumlar arasında siyasi ve ekonomik bağların kurulması çok daha kolaydır.
Turan romantizm değil, uzun vadeli devlet aklıdır
Turan konusunda yapılabilecek en büyük hata, onu yalnızca sloganlara hapsetmektir.
Bayraklarımızı yan yana koymak güzeldir.
Marşlarımızı birlikte söylemek değerlidir.
Fakat bunlar tek başına yeterli değildir.
Eğer ticaretimizi artırmıyorsak…
Birbirimizin üniversiteleriyle ortak projeler yapmıyorsak…
Demiryollarımızı birbirine bağlamıyorsak…
Enerji yatırımlarımızı ortaklaştırmıyorsak…
Savunma teknolojilerinde iş birliği geliştirmiyorsak…
Bunun için 10 yıllık, 25 yıllık ve 50 yıllık hedefler ortaya koymak gerekir.
Tarih bize miras bıraktı, gelecek ise bize emanet
Türk milleti tarih boyunca yalnızca savaş meydanlarında değil; devlet kurma, teşkilatlanma ve farklı coğrafyalarda medeniyet oluşturma konusunda da büyük bir tecrübe ortaya koymuştur.
Bugün bizim görevimiz geçmişi romantikleştirmek değil.
Geçmişten güç alarak geleceği inşa etmektir.
Atalarımız at sırtında kıtalar aştı.
Biz ise bugün demiryollarıyla, uçaklarla, uydularla, fiber ağlarla ve yapay zekâyla birbirimize bağlanabiliriz.
Onların çağında güç, at ve demirdi.
Bizim çağımızda güç;
bilgi, teknoloji, sermaye, enerji ve insan kaynağıdır.
Bu nedenle yeni nesil Türkçülük, yalnızca geçmişi anlatan değil, geleceği tasarlayan bir Türkçülük olmak zorundadır.
Turan’ı gerçekleştirmek bugün yarın kurulacak tek bir devletin hikâyesi değildir.
Bu, nesiller sürecek bir stratejik yürüyüştür.
Belki bizim neslimiz bütün hedeflerin sonucunu göremeyecek.
Fakat bir milletin geleceği, yalnızca kendi göreceği sonuçlar için değil, kendisinden sonra gelecek nesiller için de mücadele etmesiyle inşa edilir.
Bugün atacağımız her adım;
bir demiryolu,
bir üniversite anlaşması,
bir teknoloji yatırımı,
bir enerji projesi,
bir savunma sanayii ortaklığı,
bir kültür köprüsü,
bir gencin başka bir Türk ülkesindeki kardeşini tanıması…
Büyük resmin küçük ama önemli parçalarıdır.
Turan’ın yolu belki uzun olacaktır.
Ama uzun yollar, ilk adım atılmadan tamamlanmaz.
Bizim meselemiz geçmişte kalan bir imparatorluğu yeniden kurmak değildir.
Bizim meselemiz;
Türk milletinin 21. yüzyılda bilimde, teknolojide, ekonomide, savunmada ve kültürde güçlü bir medeniyet merkezi haline gelmesidir.
Çünkü Turan yalnızca bir coğrafya değildir.
Turan bir şuurdur.
Bir istikamettir.
Bir medeniyet tasavvurudur.
Ve eğer bu ülküyü sloganlardan çıkarıp akılla, bilimle, teknolojiyle ve devlet ciddiyetiyle buluşturabilirsek;
o zaman Turan bir hayal olmaktan çıkar.
yüzyılın Türk dünyası projesine dönüşür.
Ve belki de gelecek nesiller, bugün bizim hayalini kurduğumuz birlik için şöyle diyecektir:
“Onlar sadece konuşmadılar. İlk adımı onlar attı.”
Ankara Zirvesi’nin Ardından: NATO Güç Mü Kaybediyor?
Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle birlikte NATO, varlığını meşrulaştıracak yeni tehditler arayan bir güvenlik örgütüne dönüştü. Yaklaşık otuz beş yıl boyunca genişleme politikalarıyla etkisini korumaya çalışan ittifak, bugün tarihinin en ciddi meşruiyet ve etkinlik tartışmalarıyla karşı karşıyadır. Ankara’da gerçekleştirilen NATO Zirvesi de bu tartışmaların gölgesinde yapılmıştır.
Bugün sorulması gereken temel soru şudur: NATO gerçekten küresel güvenliği yönlendiren bir güç müdür, yoksa geçmişte sahip olduğu etkinliği büyük ölçüde kaybetmiş bir siyasi platforma mı dönüşmektedir?
Rusya-Ukrayna Savaşı, NATO’nun Avrupa’daki güvenlik mimarisini koruma iddiasını ciddi biçimde sınamıştır. İttifakın sahip olduğu askerî kapasiteye rağmen savaş yıllardır devam etmekte, Avrupa’da kalıcı bir güvenlik düzeni kurulamamaktadır. Bu durum, NATO’nun krizleri önleyen bir yapıdan çok krizlere tepki veren bir organizasyona dönüştüğü yönündeki eleştirileri güçlendirmektedir.
Benzer şekilde Orta Doğu’da yaşanan gelişmeler de NATO’nun küresel etkisinin sınırlarını ortaya koymaktadır. Gazze’den Suriye’ye, İran-İsrail geriliminden Kızıldeniz’deki güvenlik sorunlarına kadar birçok başlıkta ittifakın belirleyici bir rol üstlenememesi, uluslararası sistemde askerî gücün tek başına yeterli olmadığını göstermektedir.
İttifakın kendi içinde de önemli görüş ayrılıkları bulunmaktadır. Savunma harcamaları, yük paylaşımı, Rusya politikası, Çin’e yaklaşım ve Avrupa’nın stratejik özerklik arayışları, NATO üyeleri arasında ortak bir vizyon oluşturmayı zorlaştırmaktadır. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri ile bazı Avrupalı müttefikler arasında yaşanan görüş ayrılıkları, ittifakın karar alma süreçlerini giderek daha karmaşık hâle getirmektedir.
Bu nedenle Ankara Zirvesi’nde verilen mesajların önemli bir bölümü, NATO’nun gücünü göstermeye değil, birlik görüntüsünü korumaya yönelikti. Zirvenin en çok konuşulan başlıklarının savunma harcamalarının artırılması, üretim kapasitesinin genişletilmesi ve caydırıcılığın yeniden tesis edilmesi olması tesadüf değildir. Gerçek anlamda güçlü yapılar, güçlerini sürekli ispat etmek zorunda kalmaz; bunu hissettirir.
Uluslararası sistem ise artık tek kutuplu değildir. Çin’in yükselişi, Rusya’nın askerî kapasitesi, bölgesel güçlerin artan etkisi ve çok kutuplu dünya düzeninin şekillenmesi, NATO’nun Soğuk Savaş dönemindeki mutlak üstünlüğünü geride bırakmıştır. Bugün hiçbir askerî ittifak, küresel siyaseti tek başına belirleyebilecek kapasiteye sahip değildir.
Türkiye açısından bakıldığında ise çıkarılması gereken ders açıktır. Güvenliğin temeli, herhangi bir ittifaka koşulsuz bağımlılık değil; millî güç unsurlarının geliştirilmesidir. Yerli savunma sanayii, güçlü ekonomi, teknolojik bağımsızlık, caydırıcı askerî kapasite ve etkin diplomasi, XXI. yüzyılda devletlerin gerçek güvenlik sigortasıdır.
Ankara Zirvesi’nin ardından görünen tablo şudur: NATO varlığını sürdürmektedir; ancak artık tartışmasız bir küresel güç değildir. Değişen uluslararası sistem, devletleri kendi güvenliklerini daha fazla kendi imkânlarıyla sağlamaya zorlamaktadır. Türkiye’nin de geleceğini şekillendirecek olan, ittifakların vaatleri değil, kendi millî kapasitesini sürekli geliştirme iradesidir.
News
